"Ме марий улына" рубрик, 2016 ий, Кылме тылзын 28-ше кечыже

Тюменьыште “Лӱҥгалтыш” муралта

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

2010 ийысе перепись почеш Тюмень олаште (тышке ХМАО ден ЯНАО-м пуртымо) 11 тӱжем марий еҥ ила. А нине автономный округлам шотлаш огыл гын, Тюмень областьыште 1700 марий еҥ уло.

Пытартыш жапыште тысе марий-влак тӱрлӧ пайремым иквереш эртараш тӱҥалыныт. Куд ий ончыч “Лӱҥгалтыш” ансамбльым чумыреныт. Кызыт тушко тӱҥ шотышто 15 еҥ коштеш. Ансамбльым чолга марий ӱдырамаш Марина Шайбаковна Саитова вуйлата. Тудо Пошкырт кундем Мишкан район Тымбай ялыште шочын. 1986 ийыште Тюменьыш илаш толын, йочасадыште пашам ышташ тӱҥалын.

%d1%82%d0%b8%d0%be%d1%8c%d1%80-%d0%bb%d0%b3%d0%be%d0%bf%d0%be%d0%b0

- Мемнам Финн-угор калык-влакын тӱвыра да усталык рӱдерым вуйлатыше Любовь Дмитриевна Собянина финн-угор фестивальыште участвоватлаш ӱжӧ. Тылеч вара марий-влакым иквереш чумыраш, нуным телефон да палыме гоч кычалаш пижна. Тыге 2010 ийыште Тюменьыште «Строитель» национальный тӱвыра полат пелен “Лӱҥгалтыш” ансамбльым чумырышна, — каласкала тудын вуйлатышыже Марина Саитова. — Икымше мероприятийна тиде ийынак ноябрьыште саде фестиваль лие.

Марий чолга еҥ-влак тыште шукынак лийыныт. Марина Шайбаковна нуным эн ончыч журналыш регистрироватлен, нунын дене кылым ыштен. Кызыт журналыштыже 250 марий еҥым возен. Еҥ-влак ансамбльыш уло кумылын кошташ тӱҥалыныт. Вес ийынжак “Лӱҥгалтыш” ансамбль Екатеринбургышто лийше “Уральская финно-угория” областной фестивальыш миен. Тыгак удмурт калыкын Гербер пайремыштышт кажне ийын мастарлыкыштым ончыкта.

Ынде марий калыкын йӱлаже-влаклан пӧлеклалтше Марий кас-влак эртат. Ик эн чолга ӱдырамаш — Ирина Николаева. Тудо куштымашым, спектакльым шында, пайрем-шамычлан сценарийым воза. Тыгак кидпаша-влакым мастарын ышта. Вет ансамбльын участникше-влаклан вургемым шке ургеныт да тӱрым тӱрленыт. Марина Саитова урга гын, Ирина Николаева ден Валентина Уруспаева марий тӱр дене сӧрастарат. Такшым моло ӱдырамаш-влакат кидпашам ышташ полшат, чокан ӱштым пидыт, вургемыштым моло арвер дене сӧрастарат.

Ансамбльыш еш да родо-тукым денат коштшо-влак улыт. Теве акак-шӱжарак Маргарита Меньших ден Любовь Андреева. Канинмыт еш нерген посна каласыман. Юрий Канин ден Людмила пелашыже Свердловск кундем Арти район гыч толыныт. Нуно шкешт веле огыл марий тӱвыралан шӱмаҥыныт, ансамбльышке Евгений эргыштымат конденыт.

Пошкырт кундем Пӱрӧ район гыч Павел Байдуганов ден Татарстан кундем Кукмор район Кна ял гыч Владимир Федотов кушташ мастар улыт. Ансамбльын гармонистше — Пошкырт кундем Калтаса районын шочшыжо Эчан Иликбаев.

Шернур кундемыште шочшо Зинаида Орзаева ийготшо дене моло деч кугурак гынат, ансамбльыш ӧрканыде коштеш да оҥгыр гае йӱкшӧ дене муралтен колта. Тудлан Людмила Алексеева ден Таисия Ямалиева полшат.%d0%bc%d0%b0%d1%80%d0%b8%d0%b9%d1%86%d1%8b

Финн-угор калык-влакын тӱвыра да усталык рӱдер дене пырля “Лӱҥгалтыш” ансамбльын участникше-влак тӱрлӧ семинарышке, выставкышке лектыныт. 2013 ийыште Йошкар-Олаште эртыше Пеледыш пайремым шке мурсемышт дене сӧрастараш толын коштыныт. Ты ийынак Маргарита Меньших ден Валентина Уруспаева марий форумышто лийыныт.

2014 ийыште Тюменьыште икымше гана Пеледыш пайрем лийын. Тудым марий-влак шке вийышт денак эртареныт. Ты ийынак Пермь олаш миен толыныт, тушто Марий тӱвыра фестивальыште участвоватленыт. Вес ийынже корнышт Нижневартовскыш, Москошто “Сокровище Севера” тӱнямбал выставкыш шуйнен.

Еш пайремыште Уруспаевмыт выступатленыт. Сценыш Мишкан район Кульчубай ялыште шочшо 63 ияш Валентина Сагадеевна ӱдыржӧ да кумшо классыш коштшо уныкаж дене пырля лектын. А Шорыкйол годым “Шоналтем да шогам кычкем” спектакльым модын ончыктеныт. Тидым И.Николаева возен да шынден.

%d0%ba%d1%83%d0%bc%d1%8b%d1%82%d1%8b%d0%bd

“2015 ий мыланна ятыр вере лиймына дене шарналт кодеш. Теве Марий тиште кечылан Марий Эл гыч уна-влакым ӱжынна ыле: Татьяна Денисовам, Василий Якимовым да Алиса Михайловам. Нуно пайремышкына ямым пуртеныт, — каласкала Марина Саитова. — Йоча-шамычымат ӧрдыжеш огына кодо. Кодшо ий мучаште “Финно-угория” йоча эстафете лие. Ме “Ончыко” лӱман командынам лукна. Тудо кокымшо верым сеҥен нале”.

Тыгак ӱмаште “Лӱҥгалтыш” ансамбль Морко посёлкыш “Марий сӱан” фестивальыш толын коштын да ончышо-влакын кумылыштым савырен. Тунам Марий кундемыш толын каяш участник-шамычлан Звенигово район Красногорский посёлкын шочшыжо, Россий Герой Владимир Шарпатов спонсор лийын. Тылеч посна тиде ура чонан поро еҥ костюм-влакым ургашат полшен. Марий кумылым ужын моштышо землякышт ынде кажне мероприятийын вучымо унаже. Владимир Ильич нунын деке ӧрканыде ушна. Самодеятельный артист-влак тудым пагалат, шочмо кечыж дене саламлат, лыжга шомакышт дене семалат. Тений августышто В.И.Шарпатовын Кандагарысе плен гыч утаралтмыжлан 20 ий темын. Тидым палемдаш Герой шкеж деке “Лӱҥгалтыш” ансамбльым ӱжын. Участник-влак тудлан пу гыч ыштыме креслым да чесле касым пӧлекленыт.

Ансамбльын репертуарыштыже куштымаш-мурымаш деч посна мыскара номер-влакат улыт. Тулар ден тулаче лийын, сценышке ожнысо вургемым Марина Саитова ден Павел Байдуганов чиен лектыт. Ӱдыр-каче мыскара рольым Ирина Николаева ден Владимир Федотов модын ончыктат. Икманаш, жапым веселан эртарыме дене пырля марий койышым ончыктат, марий тӱвыра дене вес калык-влакымат палдарат.

Эльвира Терентьева.

Фото-влакым ансамбльын архивше гыч налме.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: