"Саман" рубрик, 2016 ий, Кылме тылзын 25-ше кечыже

Ӱдырамаш чоным ида йӱкшыктаре!

Статьян авторжо Светлана Кушакова

“Кыра — тугеже йӧрата. Ешым арален кодаш, йочам ончен кушташ, тый тидым чытышаш улат”. Мемнан элыште тыгайрак ой-каҥашым ӱдырамаш-влаклан чӱчкыдын пуат. А вет шукынжо тыгак ыштат. Южыжо изи йочам чаманен, шкет тудым йол ӱмбак шогалтен кертдымыжлан, весылан нигушко лектын каяш лиймылан, кумшо тыгай вате-марий кылым тӱжвак лукташ лӱдмыжлан кӧра чытен ила.

Статистикым ончалаш гын, мемнан элыште 600 тӱжем ӱдырамаш ваштареш кажне ийын пӧръеҥ-влак вийым кучылтыт, тыгай осал паша гыч 40 процентше ешыште, лишыл еҥ-влак коклаште ышталтеш. Кажне нылымше ешыште торжалык озалана. 50 процент ӱдырамаш ӱмбак кеч ик гана марийышт кидым нӧлталын, 26 процент ӱдырамаш дене тыгайже чӱчкыдынак лиеда.

А тӱнямбал кӱкшытыштӧ тиде цифр эшеат кугу. Садлан 1999 ийыште ООН Генеральный Ассамблей 25 ноябрьым Ӱдырамаш-влак ваштареш вийым кучылтмым пытарышаш верч кучедалме тӱнямбал кече семын палемдаш пунчалын. Тиде кечын кугыжанышлан, моло организацийлан ты проблеме нерген эше ик гана ушештараш да тудым пытараш манын кӱлеш пашам эртараш темла.

А молан лач 25 ноябрьыште палемдалтеш? Тудын негызышкыже Мирабаль ака-шӱжарым пуштмо кече возын. Тиде событий 1960 ийыште Доминикан Республикыште лийын. Нуным диктатор Рафаэль Трухильо шучкын пуштын. Минерва, Патриа ден Мариа Тереза революций движенийым нӧлталше подпольный обществын еҥышт лийыныт.

Ӱдырамаш шотышто торжалык культур, религий, эл дене кылдалтшаш огыл. ООН тыгай умылымашым пуа. Торжалык – тиде ӱдырамашын тазалыкшылан, психологийжылан эҥгекым ыштымаш, орландарымаш, индырымаш, эрык деч посна кодымаш, иктаж-могай действийым шке кумылын ышташ чарымаш.

2011 ий майыште Европо Совет ӱдырамаш ваштареш вийым кучылтмым да ешыште торжалыкым пытарыме шотышто конвенцийым (Стамбулысо конвенций) луктын. Документыште торжалыкым пытарыме шотышто мере-влак, эҥгекыш логалше-влакым аралыме, осал пашам ыштыше-влакым наказатлыме шотышто возымо. 2013 ийыште тудым 32 эл подписатлен.

Туге гынат ӱдырамаш ваштареш ешыште вийым кучылтмым, торжалыкым мемнан элыште ешысе умылыдымаш семын ончат, титакан еҥым мут кучаш шогалташ ӱдырамаш шкеже ӧреш, шукыж годым садикте лишыл еҥ манын шона. Но тыгайым кужу жап чыташ ок лий. Тунам неле ситуацийыш логалше-влаклан кризисный рӱдер-влак полшен кертыт. Шукерте огыл Россий Общественный палате да йоча правам аралыше уполномоченный А.Кузнецова тыгай рӱдер-влакым шотлаш, нунын нерген информацийым погымо пашам тарваташ кӱлмӧ нерген ойлен. Тыгак ӱдырамаш-влаклан “шокшо линийым” почаш кӱлмӧ нерген каласен. Кризисный рӱдер ешыште пелаш дене умылыдымаш лекме, илаш вер укелык (кунам эше изи йоча пелен) годым полшышаш. Ӱдырамаш дене психолог-влак пашам ыштышаш улыт. Тыгай тӧнеж кажне регионышто лийшаш”, — ойлен омбудсмен.

Мемнан республикыште тыгай рӱдер лийын, но куд ий ончыч петырналтын. Кызыт ты сомылым еш да йоча-влаклан социальный полышым пуышо рӱдер шукта. Тудо Йошкар-Олаште Эшкинин уремысе 2-шо номеран пӧрт адрес дене верланен. Рӱдерым вуйлатыше Галина Васильевна Сахарова дене мутланышна. “Кызыт реогранизаций кая, мемнам “Доверие” педагогике да психологий рӱдерыш ушынешт. Кандаш койко-верна уло, куд еҥ ила: ик ӱдырамаш кок йоча дене, весе — инвалид ӱдырамаш аза дене да мӱшкыран инвалид-ӱдырамаш. Чыланыштынат илаш верышт уке, районла гыч улыт. Но ме 1-3 тылзылан гына илаш пуртен кертына. Реорганизаций деч вара могай ончыкылыкна лиеш каласаш неле”, — мане вуйлатыше.

Мутат уке, тыгай рӱдерын кӱлешлыкше пеш кугу. Регионлан кеч икте лийшаш. Ешыште эҥертыш уке гын, тидыжым кугыжаныш шке ӱмбакше налшаш.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: