"Мыланна латкудыт" рубрик, 2017 ий, Шорыкйол тылзын 27-ше кечыже

Йочалан чон шокшыдам ида чамане!

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Ийготыш шудымо йоча-влак да нунын ача-авашт тӱрлӧ нелылык дене тӱкнат. Кугыеҥ-шамыч икшыве-влак нерген мемнан йоча годым ме тыгай лийын огынал манын ойлат. Саман вашталтме дене айдемыжат вашталтеш, очыни. Школышто тунемме годым  Альберт Лихановын произведенийже-влакым чылан манме гаяк лудынна. Тудын пашаштыже подросткын койыш-шоктышыжо, илыш умылымашыже, кугыеҥ дене вашкыл нерген возымо. Тыгай произведений-влакым лудын, шуко умылаш лиеш, нуно порылыклан туныктат.

подростокЧаманен каласыман, кызытсе йоча-влак шукынжо компьютер модыш дене модыт, тыгодым чоныштышт шыдым «погат», йолташ-влак дене вашлийме олмеш, соцсеть полшымо дене мутланат. Виртуальный илыш йочам локтылеш. Тудо еҥ-влак дене вашлийын мутланаш лӱдеш. Психолог-влак ты проблемым эн ончыч палемдат. Южо ача-ава тыгай годым йочалан компьютерым кучылташ чара. Подростко садыгак интернет сетьыш лекташ шотым муэш, но тыгодым ача-аважлан ӧпкем кучаш тӱҥалеш. Икшывылан примерым ончыктыман. Ача-ава-влак, йолташ-шамычым да нунын икшывыштым (тендан йоча дене иктаҥаш улыт гын, путырак сай) уналыкеш ӱжса. Телевизорым ида чӱктӧ, телефон да моло гаджетым кораҥдыза. Жапым, икте-весе дене мутланен, можыч, тӱрлӧ модыш дене модын эртарыза. Йоча тунам «живой общений» сайрак манын умыла.

Психолог-влакын палемдыме вес нелылык тыгай: йоча ача-аван кумылжым волташ лӱдеш.

Подростко иктаж спортлан, але мураш, мутлан, кумылан, но кружоклаш кошташ ок тошт, тудо сеҥымашке ом шу да тидын дене ача-аван кумылыштым волтем манын шона.

Кугыеҥлан йочан лӱмнержым нигунам волтыман огыл, мӧҥгешла, куан я нелылык годым икшывылан тӱҥ эҥертыш лийман. Йоча ача-аван йӧратымыштым шижшаш.

Иктаҥаш ӱдыр-рвезе-влак дене конфликт

Кызытсе саманыште шӱм-чон поянлыкым огыл аклат, а материальный поянлык ончыл верыште. Тидлан кӧра йочам модо почеш огыл чийымыжлан, тошто телефон дене коштмыжлан игылт кертыт. Икшыве, конешне, ача-ава деч у айфоным, тувырым але эше иктаж-мом налаш йодеш. Но чыла йодмым шуктымаш сайыш ок кондо, адакшым йочалан иктаж-мом улан оксам ыштен налын отыл манаш огеш кӱл. Ласкан умылтареда гын, йоча умыла да нелеш огеш нал.

Кажне йоча йолташ да пырля тунемше ӱдыр-рвезе-влак коклаште шке вержым налнеже. Икте лидер лийнеже гын, весе –  сай йолташ. Йоча ача-авалан йолташыже-влак нерген каласкала гын, кугыеҥ нунын нерген осалым ойлышаш огыл. Ача-ава икшывыштлан йолташ да полышкалыше лийшаш улыт.

Ача-ава-влак йочаштлан жапым шагал ойырат

Эре ала-кушко вашкена, шукырак оксам ыштен налаш тыршена. Тидын дене йоча, тудын проблемыже нерген мондена. А подростко пагытыште икшывылан ача-ава могырым вниманий чотрак кӱлеш. «Жапем уке», «Тӱрлыж дене ит витаре» манын ида ойло. Тидын дене икшывын ӱшанжым йомдарен кертыда. Йоча лекше нелылыкым шке семынже сеҥаш тырша. Лачак ава-ава могырым жапым шагал ойырымылан йоча шукыж годым осал компанийыш логал кертеш. Чон почын мутланаш жапым кеч-кунам муман.

«Йочалан жапым изиж годым ойырыман. Подростко пагытыште икшыве утларакшым ача-ава дене огыл, а шке таҥаш йоча-влак дене жапым эртара. Тиде тыгак лийшаш. Ача-ава-шамычлан подросткым утыждене эскерыман огыл. Конешне, нуно икшывыштын йолташыж-влаке, кушко коштмыжо, мо тудлан келшымым палышаш улыт. Но кажне ошкылжым тергаш огеш кӱл. Йоча палышаш, те тудлан ӱшанеда», — каласыш «Детство» рӱдерын педагог-психологшо Любовь Антоновна Глазкова.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: