"Кугарнягудо" рубрик, 2017 ий, Шорыкйол тылзын 20-шо кечыже

Тамык гыч эрыкыш

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

                                                                    «КАНДАГАР» фильмысе Карпатов, землякна — Владимир Шарпатов!

Таче “Кугарня” газетын унаже – Российын Геройжо, землякна Владимир Шарпатов. Кодшо ийын 16 августыШарпатов вшто Афганистанысе Кандагар ола воктенысе плен гыч утлымыжлан 20 ий темын. Ты кечым Владимир Ильич пайрем семынак эртара, йолташыже-влакым вуча. 2016 ийыште тудын дене Тюменьысе марий-влакын “Лӱҥгалтыш” ансамбльжын участникше-влак уна лийыныт. А пӧлек шотеш кидмастар Алексей Саитовын ямдылыме пу креслыжым кучыктеныт.
В.Шарпатов Звенигово район Красногорский посёлкышто шофёрын ешыштыже шочын. Школ деч вара лётный училищыш тунемаш пурен кертын огыл, столярлан, шофёрлан пашам ыштен, вара Озаҥысе авиационный институтыш каен. Аэроклубышто заниматлен, планерист лийын. Кумшо курс деч вара Краснокутский лётный училищышкыже колтеныт. Вара Ленинградыште Гражданский авиаций академийым тунем лектын. 1965 ийыште Тюмень олашке логалын да тушто ятыр ий пашам ыштен. Ан-2, Ан-24, Ан-26, Ил-76 самолётлаште пилот, лётно-штурманский отделын инспекторжо лийын, 10 тӱжем утла шагат дене южышто чоҥештылын.
А вара Озаҥысе “Аэростан” компанийыш куснен. 1995 ий 3 августышто Ил-76 самолётым талиб-влакын кӱштымышт почеш мландӱмбаке шынден. Тыге самолётын шым еҥан экипажше пленыш логалын. Тиде сюжет негызеш 2010 ийыште “Кандагар” фильмым войзымо. Тушто Шарпатовын рольжым Александр Балуев модын. Фильмыште корабльын командирже – Карпатов, ачалӱмжӧ – Иванович.шарпатов

Марий кундемыш В.И.Шарпатов кодшо ийын октябрьыште толын кайыш. Тунам икмыняр вере уна лие, Красногорскийысе 1-ше да 2-шо №-ан школлашке пурен лектын. Кокытшымат шочмо школжылан оштла, вет 1-7 класслате икымшыштыже тунемын, вара весыжым тунем пытарен.

Кузе тиде лийын?
- Тюменьыште пашам ышташ пуэн огытыл, — каласкален командир-лётчик журналист-влаклан. — “Аэростан” компанийлан кок Ил-76 самолётым пуымо нерген пален налынам. Личный состав лийын огыл. Тунам шкемым инструкторлан темленам да верысе лётчик-влакым туныктенам. А 16 июньышто Эмиратыш командировкыш колтеныт. Экипажын членже-влак шагал палыше, чоҥештылме опыт деч посна лийыныт. Кокымшо пилот – Газинур Хайруллин военный авиаций гыч толын, йотэлыште ик ганат лийын огыл…
Эн ончыч Шарджа гыч Кандагарыш чоҥештылынна, калыклан озанлыкыште кучылташ сатум наҥгаенна. Эмиратыште афган купеч-влак деч налын, кочкышым, вӱдым, тамакым да молымат – ик рейслан 50 тонн погым — шупшыктенна. Тунамак наземный службо-влак дене палыме лийынна, талиб-влак дене служитлыше лётчик-влак дене мутланенна, эсогыл ешыштым пукшенна.
А командировко пытышаш лишан Албанийысе Тирана гыч Баграмыш кум рейсым ышташ темленыт. Тидым Ахмад Шах Масудын “Северный Альянсше” терген. Талиб-влак тудым тушманыштлан шотленыт. Но мемнан пашана — грузым намиен шукташ. Мый флайт-менеджер деч йодым: “Мом наҥгаена?” Тудо каласыш: “Яшлык-влак. Тӱжем кокшӱдӧ штук”. Конешне, чылан паленыт: кӧргыштыжӧ – патрон. Но тиде нарушенийлан шотлалтын огыл. Албаний правительстве ден Афганистанын президентше Раббани коклаште официальный соглашений лийын, а ме лӱдыкшӧ грузым наҥгайыме шотышто IKAO-н йодмыжым шуктенна. Кок рейсым ыштышна, а кумшылан палемдыме верыш миен ышна шу…
Кандагарыште 9700 метр кӱкшытыштӧ улмо годым диспетчер грузым ончаш мландӱмбаке волаш кӱштен. Торешланышна, но мемнан поч мучаште МиГ-21 лийын да связьыш лектын. ”Талибанын” пилотшо Гулям дене мландӱмбалне сайынак мутланенна, но приказым колыштде ок лий. Ракете денат рашкалтарен кертыт ыле. Варажым Гулям мемнан деке тюрьмашкат коштын.пленыште
Ик ий да 13 кече – пленыште
Шым еҥан экипажым ик ий да 13 кече (378 кече!) талиб-влак орландареныт.
Экипажым Кандагарысе ондакысе губернаторын тошто унагудыжын складыштыже вераҥденыт. Тудым В.Шарпатов тюрьма манеш. Кум еҥым ик кладовкыш, молыштым весыш петыреныт. Танкым, зениткым конден шогалтеныт…
Мемнам зоопарк семын ончаш коштыныт. Мулла-влак ваштарешна пурен шинчыт да шинчаштым пашкартен ончат. Пуйто ме айдемат огынал. Южгунам орол-влак провокацийым ыштылыныт. Иктаж талиб пуйто автоматшым йоҥылыш монден коден, тудым ме налын кертынна. Но мый пӧръеҥ-влаклан тӱкаш огыл кӱштенам. Ик автомат дене бандым лӱен от пытаре, а мемнам эше утыр орландараш тӱҥалыт ыле.
Мыланна ислам йӱлаш куснаш темленыт. Мый оҥайлан Коранысе сура-влакым тунемаш тӱҥалынам. «Салляллаху алейхи уа саллям…» А штурман Здор кычкырлен, пуйто мый, Шарпатов, предатель улам. Чынжымак, окмак! Мый плен гыч утлаш тӱрлӧ семын чояланаш тӧченам, а тудо тидым умылен огыл.
Утлаш, куржаш ямдылалтыныт
- Эн ончыч Россий мемнам утараш чын ошкылым ышта манын вученна, — ойла Владимир Ильич. — Ужына: шочмо элна пешыжак ок тарваныл. Тунам тышеч шкалан утлаш кӱлмым умылышна. Пӧръеҥ-влаклан айста кочмым чарныме нерген увертарена манам. А Хайруллин ден Аббязов тиддене огыт келше, «Ерундам ойлет! А чынжым гын: тыште командир уке!» вашештат. «Йӧра, — манам, — а куржаш гын…» Адак тиде шонымаш шотлан ок тол, торашке от кай, чыла вере минан пасу. Да чурийвылыш денат талибла огына кой, вигак пален налыт да лӱен пуштыт. Но вет пондашым нӱжаш огыл гын, кужу пондаш дене изиш талибла кояш тӱҥалына. Тидат экипажлан келшен огыл, но мый нӱжымым чарнышым. Англичан йылмым тунемаш, тюрьмаште дежурствым ышташ темленам. Шарпатов эн ушан да чын манын огыл. А мый яра шинчен тунемше омыл. Эсогыл пленыштат. Кумшо кечынак дневникым возаш тӱҥальым, почеламутым удыркаленам.
Лач Татарстаным вуйлатыше Шаймиев гына мемнам утараш шонен. Тӱрлӧ переговорщик-влакым колтылын, мемнам КамАЗ-лан, вертолётлан, самолётысо шапаш ужашлан вашталташ темлен. Эсогыл тӱлен налаш оксам — кок миллион утла долларым — погеныт. Но талиб-влак акым эре кӱзыктеныт, вет ме козырной карте семынак лийынна. Мемнан МИД-на Саудовский Аравийын да Пакистанын вуйлатышышт деке лектын, ООН-ын Лӱдыкшыдымылык советше экипажым утараш кок гана кӱштен. Но чыла арам. Тунам шкаланем иктешлышым: эрыкыш логалаш ик йӧн — шкенан самолёт денак шыпак чоҥешташ. Ты шонымашым Хайруллинлан каласышым. Эн ончычак чылалан иканаште бортыш логалаш йӧным муман ыле. Тунам талиб-влаклан умылтараш пижна: техобслуживаний деч посна шокшышто двигатель-влак строй гыч лектыт. Эн ончыч иктаж-кӧм да тюрьмашке заложникеш коденыт. 1996 ий апрельыште тюрьма начальникна вашталте. Сулейман муллам кондышт. Тудо самырыкрак, тунарак чот пеҥгыде огыл, англичан йылмым пала. Тунам 10 июльышто тӱрыс экипаж дене аэродромыш логалаш автобус деке кайышна. Иктат мемнам чарен огыл. Конешне, самолётыштына шуко орол ыле, тупышкем кок автоматым виктареныт. Взлётный полосаште гына рулитлаш кӱштеныт. Тунам шот ыш лек, орава шӱтлыш.
А вес йӧн 16 августышто пуалте. Кугарня, мусульман-влакын каныш кечышт, ыле. Ме, чоҥешташ тӱҥалына манын, ончылгочак шонен пыштенна. Эше 10 июльышто грузовой отсекыште да штурманын кабиныштыже кандырам ямдыленна. Пӧръеҥ-влакым кандырам кылдаш туныктенам. Тидлан мый студент годым пареҥгым погаш коштмо годым тунемынам. Но теве кондат аэродромыш, а тушто — ончычсо деч шукырак автоматчик да рушла умылышо у лётчик. Но кечывал деч вара, чыла гаяк орол-влакын кумалаш кайыме жапышт,е двигательым чӱктенна. Тыгодым пилот-влакын кабиныштышт кум автоматчик кодын. Варажым шуко жап туп шеҥгелнем кучедалмаш лие, но талиб-влакым пӱтырен пыштен кертме. Но эше Афганистан гыч лекман ыле. Мый ончылгоч йӱдвелыш, Россий велкыла огыл, а касвелыш, Ираныш, каяш шонен пыштенам. Радарна мемнам ынже палдаре манын, мландӱмбач 50-70 метрыште чоҥештенна.
Самолёт кок шагат гыч Шарджаште лийын. Чоҥештыме годымак Виктор Бутын фирмыж дене кылдалтыныт, полицийлан да Эмиратысе посольствыш шижтараш кӱштеныт. Вара вургемым вашталтен чиеныт. А талиб-влакым полиций наҥгаен. Йодышт налмеке, экипажын кажне членжым унагудын посна номерышкыже вераҥденыт. Тунам В.Шарпатов пондашым нӱжын кудалташ тоштын. Юлия Кирилловна пелашыж деке йыҥгыртен да чыла сай манын ойлен. Но могай элыште да олаште улмым палдараш кӱштен огытыл.
Рӱдолаш толаш лӱмынак Ил-62 самолётым колтеныт. Москошто 18 августышто лийыныт.  Арня гыч чумыр экипажлан наградым кучыктеныт. В.Шарпатов ден Г.Хайруллинлан Российын Геройжо лӱмым пуэныт, а экипажын моло членжым Патырлык орден дене наградитленыт.
В.И.Шарпатов – ура чонан пӧръеҥ. Владимир Ильич нерген мыняр шуко пален налам, тунар чот ятыр марий пӧръеҥын койышыжым ужам. Эре еҥын праважым арален, профсоюз лидер лийын, воктен улшо пилот нерген тургыжланен, тидлан кӧра вуйлатыше-влак дене туран мутланен. Тудо кызытат вес еҥлан полшаш шонымаш дене ила. Тюмень областьысе Думын 2011-2016 ийлаште депутатше лийын. Лач тыгай пӧръеҥым чын командирлан шотлыман. Владимир Ильич огыл гын, Кандагарысе плен гыч утлен кертыт ыле мо, ала…

Эльвира Терентьева.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: