"Ой, йӧратымаш..." рубрик, 2017 ий, Пургыж тылзын 10-шо кечыже

Йӱксӧ ӱдыр

Статьян авторжо Татьяна Айтова

1962 ий. Ӱярня тылзе. Ӱярня — марий калыкын ик эн йӧратыме пайремже. Ик тыгай шошо пайрем кастене 16 ийым темыше Шумат ӱлыл урем гыч кӱшкыла кӱзен кайыш. Клуб воктеке шуат, ужгасе кӱсеныштыже кид- шӱм дене оксажым муо. Верыштыжак кия манын, ласкан шӱлалтыш.  Шумат Веня павайже (кугызаже) дене пырля имньым онча. Шоҥгыеҥ сареш ик йолжым йомдарен, садлан Шуматлан кок еҥ олмеш тыршаш верештеш. Пеш ноен толешат, вуйжо кӱпчыкыш ала миен шуэш, ала уке — маленат колта. Пургыж тылзылан налме пашадарже гыч 20  ырым кином ончаш коден. Такшым Шумат кином ончаш коштмо жапым яра эртарымылан шотла, а оксам гын – вӱдыш шуымо дене иктак. Молыжым аважын кидышкыже пуыш. Шумат ден Алика аваже коктын гына илат гынат, йол ӱмбак шогалаш неле.

Шумат клуб могырышкыла  эркын ошкыльо. Тудын моло йоча семын кинобудко йыр пӧрдаш жап нигунам лийын огыл. Латкуд ияш рвезын кино нерген моло йоча-влакын каласкалымыштым колыштын шерже темын. Тиде пайрем кечын кином ончаш каяш эше шукертак шонен пыштен. Шумат ышат шиж, клуб кӧргыш вереште. Клуб тич калык. Шинчаш вер уке, пайрем касым эртараш толшо шуко. Рвезе шеҥгекырак шогале, тышеч ош шовычат, ончылно шинчыше еҥ-влакат раш койыт. Тиде жапыште тулым йӧртышт. Шуматын шӱмжӧ чотрак кыраш тӱҥале. Теве киножурнал тӱҥале: Америкысе еҥ-влакын паша деч посна орланен илымыштым ончыктат. Завод воктенысе кужу пече воктене пеле шужен, кушкедалтше вургеман пашазе-влак шогат, нунын коклаште чылт шем тӱсан еҥ-влакат улыт.

– Ой, негр, негр! – палыдыме ӱдыр кычкырале. Клуб кӧргысӧ калык рӱж воштыл колтыш. Шумат ӱдыр могырыш ончале: ужар шовыч йымач шем кудыр ӱпшӧ саҥгашкыже шыман возын, шем шара шинчаже кином тӱткын онча, еҥ воштылмым огешат  кол. Шӱргыначкаже  снеге тӱсан, вияш изи нерже, мӧр гай тӱрвыжӧ  чонеш пижыт, вияш капкылже йӱксым ушештара. Шуматлан клуб кӧргысӧ илыш пуйто йомо, киношто мом ончыктымым итат йод.  Пуйто палыдыме ӱдырым кидше гыч кучен, урем дене иктаж-мом дыр (эше шонен муын огыл) мутланен-мутланен ошкылыт… А ынде вичкыж кыдалже гыч кучен, мланде ӱмбалсе эн кугу залыште, икте-весе деч шинчам налде, йӧратымаш тулым ылыжтен, вальсым куштат. Кӧ тиде? Кузе лӱмжӧ?  Тысе ӱдыр огыл. Кӱшыл мучашысе Зоя ден Павел коклаште шинча.  Очыни,  нунын дек пайремлан унала толын.

Калык тарванылме йӱкеш Шумат помыжалтме гай лие. Шӱлалташ тоштде, йырже шекланенрак ончале: ала иктаж-кӧ ӱдыр ӱмбак ончымыжым ужо, ала шонымыжым шиже? Уке. Эркын шӱлалтыш. Миклай, гармоньым кидыш налын, пеш ямлын тывырдык семым шокташ тӱҥале. Клубыш толшо-влак кушташ  тӱҥальыч. Нунын коклаште палыдыме ӱдыр койылалтыш: йӱксӧ капкылже пеш шыман тарванылеш, шыргыжмыж годым уло тӱня волгалтеш. Шумат — пеш вожылшо рвезе, садланак дыр шке шонымыж деч вожылын, клуб гыч лектын, мӧҥгыжӧ могырыш ошкыльо.

Йӱд. Шумат омым ужеш. Пуйто клубышто «Золушка» йомакым онча. Кенета Золушка палыдыме ӱдырыш савырна, да йомакын мучашыже чылт весе лиеш. Принц мотор  йӱксылан Шем ер воктене чапле пу пӧртым пӧлекла, но пӧртшӧ, молан дыр, мландыш пижын шинчын да окнажат пеш изи. Тыгай йомак ок лий манын, Шумат помыжалте.

Кече кечым вашталтен, тылзе — тылзым, йӱксӧ ӱдыр нерген шонымаш деч посна ик кечат эртен огыл. Ик гана огыл Шумат Павыл деч йодаш шонен, воктенже тошкештын. Кеч лӱмжым палаш шонен, но йылмыже савырнен огыл.

Икана кеҥеж йӱдым эҥер  воктеке имньым кӱтымашке,  Павыл тольо, каласкалаш тӱҥале:

- Эх, паледа могай ойго. Ӱярня пайрем кечын Уйсо ял гыч Марина акам унала толын ыле. Жапым пеш ямлын эртаренна,  клубышто эр марте куштенна. А могай тудо тамле команмелнам кӱэштын, йылметым нелат. Таче тудо уке лие. Марлан налшаш рвезыж дене йӱштылаш миенытат, кугу шолем йымак логалыныт. Тиддеч вара акам черланен, чот кылмен.  А вет тунам, кино деч вара, тый денет, Шумат, палымым ышташ йодо. А тый ала-кушко йомыч…

Ӱярня пайрем касысе рвезын йӱксӧ шӱм-чонжым авалтен, кӧргыжым волгыдо тул семын ырыктен илен, а ынде Шумат тулык йӱксыш савырнен. Кузе чонжо корштен, Ӱярня пайрем касым уэш пӧртылташ Юмым сӧрвален.

Молан илыш кино огыл? Кажне еҥ Юмын пӱрымаш почеш ила. Шӱмыштет волгыдо шижмаш иланен гын,  тудым арален, пелаш дене пайлыман: вет йӧратымаш ик еҥлан огыл, а кок еҥлан пӧлеклалтын.

Л.Алаева.

Пошкырт кундем,

Мишкан район,

Кӱрзе ял.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: