"Рубрик деч посна", 2017 ий, Пургыж тылзын 3-шо кечыже

Морко ӱдыр 12 элыште лийын!

Статьян авторжо Елена Годунова

Марий ӱдыр Елена Семенова(снимкыште) Великобританийыште Саутгемптон оласе вузышто тунемеш.

Биг Бен (2)Елена Семенова — сылне Морко кундемыште кундемыште шочын-кушкын. Кандашымше класс марте ончыч Моркысо кудымшо номеран школышто, вара икымшыште шинчымашым поген. Школышто сайын тунемын, мӧҥгысӧ пашам жапыштыже шуктен, кажне уроклан кыртмен ямдылалтын. Йылме дене кылдалтше предмет-влакым изинек йӧратен, шке гыч шуко тунемын. Вара Йошкар-Оласе политехнический лицейыш социально-экономический направлений дене кылдалтше классыш тунемаш пурен. Экономикылан шукырак шагат ойыралтын гынат, англичан йылмым ӱдыр поснак йӧратен, кеч ик гана Английыште лияш шонен. Йылмым йӧратымыже Марий кугыжаныш университетыш йотэлласе йылмым тунемме факультетыш тунемаш конден. Тушто тӱрлӧ форумлаште, слетлаште участвоватлаш тӱҥалын, волонтер семын шуко пашам ыштен.

2013 ийыште iВолга форумышто «Русско-американский молодежный клуб RAY Club» ыштыме проектым аклаш луктын, федеральный конкурсышто сеҥышыш лектын. Форумышто участвоватлен, ончыкылыклан ошкылым ышташ полшымыжым умылен. Тудо ийынак «Селигер» форумысо «Студенческие организации» сменыште лийын. 2015 ийыште Клязьма олаште эртаралтше «Территория смыслов» да Винчестер. Если понадобится фото с кем-то ещеКрымыште «Таврида» форумлаште чолгалыкшым ончыктен. Елена тушто шуко сай йолташым муын, кызытат южышт дене пеҥгыде кылым куча. Нунын дене вашлийын, тӱрлӧ проект-влакым шымлат. Волонтер семын спорт дене кылдалтше тӱнямбалсе мероприятийлаште: Озаҥ олаште Универсиадыште, Санкт-Петербургышто World Combat Games (тӱнямбал кучедалмаште) — лийын. Тыгак 2016 ийыште Санкт-Петербургышто экономике дене кылдалтше тӱнямбал форумышто волонтерын пашажым шуктен.

Ӱдыр университетым кок йошкар диплом дене тунем пытарен — переводчик да туныктышо специальностьым налын.

Англичан-влакын элыштышт лияш шонымо кумыл ӱдырын вуйжо гыч лектын огыл. 2014 ийыште кеҥежым шонымашыже шукталтын. Camp Counselors USA — очно тунемше студент-влакым США-се вузла дене вашталтыме программе, тиде программе почеш студентын кеҥеж канышлан США-ште лияш да пашам ышташ праваже уло. Кок тылзе утла Елена йоча лагерьыште пашам ыштен. Йотэлысе калык дене палыме лиймек, нунын кузе илымыштым ужмек, ӱдырын уло тӱням ужаш кумылжо лектын. Нунын тӱвыраштым, йӱлаштым шымлаш, калык дене палыме лияш.

Америка гыч пӧртылмек, лу кече гыч чолга ӱдыр вес элыш — Эстонийыш — чоҥештен. Тартусо университетыште ик семестр тунемын. Студент-влакым Европысо тӱрлӧ вузла дене вашталтыме программе мемнан республикысе вузлаште пеш шуэн вашлиялтеш. Тыгай программым лач тудо ийын эртареныт, Елена кӱлеш документым ты программыш ушнаш пуэн. Вич ий тунемме жапыште 2014 ий ӱдырын илышыштыже эн пиалан да ӱмыреш шарнаш кодшо лийын, шонымашыже шукталтын.

Букингемский дворец, резиденция королевской семьиАмерикым да икмыняр вес элым ужын толмеке, Елена Великобританийыште Саутгемптон оласе вузыш тунемаш пураш ямдылалтын.

- Тӱрлӧ эллаште шинчымашетым пойдаренат. Тунемаш пураш кузе ямдылалтынат? Европысо да Российысе вузлаште налме образований мо дене ойыртемалтеш?

- Марий кугыжаныш университетыште пытартыш курсышто тунемме годым, тӱнямбалсе иктаж-могай эн сай университетыш магистратурыш тунемаш пураш пеҥгыдын шонен пыштенам. Тыгай вузышто тунеммаш тӱняш корным почеш. Тушто налме специальность дене кеч-могай элыштат сай пашам муаш лиеш. Дипломым налмек, Великобританийысе вузыш тунемаш пураш идалык мучко ямдылалтынам. Тӱрлӧ йылме дене экзаменым кученам, «Глобальное образование» грантым налаш (тиде правительствын программыже) кӱлеш документым погенам. Кызыт Великобританийысе Саутгемптон университетыште тунемам. Тунемме да илыме роскотым правительствын программе почеш пуымо грантше петыра.

Саутгемптон Английысе Хэмпшир графствысе ола. Саутгемптонысо университет тӱнясе 100 эн сай университет-влак радамыш пура (таҥастараш: Санкт-Петербургышто 98 вуз уло). Тиде ола гыч кумдан палыме «Титаник» корабль Нью-Йоркыш тарванен, но миен шуын огыл. Тыште «Образование» направлениий дене магистрын степеньжылан тунемам. Европышто налме шинчымаш Российысе деч пеш чот ойыртемалтеш, эн ончыч туныктымо методике да университетыште тунеммаш шуко йӧн улмо дене. Российыште налме специальность лач шкенан элыште веле кӱлешанлан шотлалтеш, тӱнямбалне тудым огыт акле. Мый Китай, Индий, Греций, Австралий, Индонезий да моло элла гыч самырык-влак дене ик курсышто тунемам. Тӱрлӧ эл да калык нерген нунын деч шуко пален налаш лиеш. Тыште кажне студент шкеже ответственный, иктаж мом умылен але пашам жапыштыже сдатлен шуктен огыл, шкежак туныктышым кычалеш, вашлияш кечым палемда да уэш умылтараш йодеш. Чылажат «тылат кӱлеш — тый кычал» принцип дене ышталтеш. Тиде пеш кӱлешан тактике, студентлан жапым кӱлеш семын кучылташ да шкем йӧндымын чучаш огыл манын, чыла жапыштыже ышташ туныкта. Лиеда тыгеат, кечыште 24 шагат академический пашам веле шымлена, но тыгак верысе архитектурым ужын кошташ жапым ойырена, калык дене палыме лийына. Пырля тунемме йолташем-влак дене шуко верым ужмо огынал гынат, рӱдолаш миенна.

- Лондонышто лийметым палемдышыч, тудын нерген мом каласен кертат? Могай калык ила? Тушто могай кочкышым кочкыт? Могай йӱлам аралат?

Музей в лондоне- Лондон — пеш мотор ола. Шуко вере лийынам, сандене моло олала дене таҥастарымаште вигак йӧратен шынденам. Тыште шуко национальностян калык ила, но тыгодым калык шке йӱлажым пеш пагала, акла. Тидыже кочкышышто, пайрем годым пеш сайын палдырна. Англичан-влакын национальный кочкышыштлан — жаритлыме пареҥге ден кол, ветчина дене муно шотлалтеш, тыгак беконым палемдыде ок лий, тудым нуно чот йӧратат. Национальный да религиозный пайрем-влак тысе калыклан пеш шерге улыт. Мутлан, Рошто пайрем годым олаште ик транспортат уке, чылан мӧҥгыштӧ улыт, еш дене пайремым пайремлат. Королевский еш дворецым палемдыме поснак шуэш, тыглай ончалмаште пеш кугун ок кой, но моткоч мотор, картинке дене иктак.

- Британийысе могай олаште лияш логалын? Кушто келшен? Англичан-влак нерген мом эше каласен кертат?

Винчестер- Мыланем Винчестер ола моткоч келша, тудо кугужак огыл. Тиде ола Английын икымше рӱдолаже лийын, тыште Джейн Остин (Британийысе писатель, тудым кызытат литературышто «Икымше леди» лийын маныт) илен. Куш от ончал, чыла вере замок да собор-влак улыт, кокла курымымлаште улметла веле чучеш, но пеш мотор, сӧрал. Толмем годым икымше кок арняже Саутгемптонышто Гарри Поттерын тӱняштыже улмемла чучын. Тыште пӧрт-влакым пуйто книгасе лаштык гыч пуртен шындыме.

Англичан-влак пачерыште илаш огыт йӧрате, нунылан шке пӧрт улмо сайрак, тушто тӱрлӧ кушкылым ончен куштен кертыт. Шуко ужар кушкыл, пеледыш-влак садыштым сӧрастарат, ты пашалан нуно жапым огыт чамане. Еҥ-влак икымше ончалмаште, шып коштшыла, шуко шонышыла койыт, но иктаж-могай полышым йодат гын, полшаш эре ямде улыт, шыргыжыт. Шукышт Россий нерген палынешт да тыште лийнешт, но йӱштӧ да нунын деч ятырлан тораште верланыме деч лӱдыт, лу градус йӱштӧ нунылан «катастрофо». Поездыш шинчын, Моско гыч Иркутск, Якутий, Хабаровск, Байкало-Амур магистраль дене пӱтынь Российым ужнешт, мемнан элыште илыше-влакат тидымак ыштынешт, маныт. Саутгемптонышто лум ок лий, иктаж вич ийлан ик гана лумын кая, но кок шагат деч шукыжо ок кий, шула веле.

- Чылаже мыняр элыште лийынат? Кудыжо тылат эн лишылла чучеш але ушеш чот кодын?

- Кызытеш мый латкок элыште лийынам, кудыжо мылам лишылрак але сӧраллрак, каласенат ом керт. Кажне эл шке семынже ойыртемалтеш, еҥ-влакат икгай огытыл. Но чоныштем чылан шке семынышт верыштым муыныт, тушто лиймем мыланем моткоч шерге, шӱмыштем эре сай шарнымаш дене илаш тӱҥалыт.

- Вес элласе тӱрлӧ национальностян еҥ-влак дене палыме лиймет годым марий калык нерген палдарет мо?

- Тӱрлӧ калык дене палыме лийме годым марий калык дене палдарем. «Кызыт те марий ӱдырым ужыда, тудын шинчашкыже ончеда, илышыштыда тыгай национальностян еҥым ала ужашыжат ок логал, очыни, манам» (шыргыжеш Елена). Мемнан нерген шукын огытат пале. Мут толмашеш, Эстонийыште марий-влакым пеш йӧратат да пагалат, шкеныштынлан шотлат. Ик гана ӧрыктарыше, оҥай случай лийын (тидыжым уныкам-влакланат каласкалаш тӱҥалам.) Германий гыч ик студент дене палыме лийынам, тудо университетыште финн-угор калык-влакын йылмыштым, йӱлаштым, тӱвыраштым тунемын улмаш. Рушла ик мутымат пален огыл, но мый денем пелештымыж годым чылт марла: «Салам лийже, поро кече, кугу тау!» манын. Тыгеат лиеда улмаш, мый ӧрынам, Германийыште марий йылмым тунемыт. Мыланна ӧрмаш — нунылан шкешотан экзотике.

Чыла эл нерген посна шуко каласкалаш лиеш, кажныже шкешотан, оҥай, ӧрыктарыше улыт. Ужын-коштмо — сай паша, поснак самырык-влаклан. Илышыште шонен пыштымет уло гын, тудлан кыртмен пижаш кӱлеш, вийым, жапым чаманыман огыл. Кажне самырык лудшылан шке шонымашышкышт шуаш тыланем да Британийысе Саутгемптон ола гыч кугу саламым колтем!

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: