"Илыш йыжыҥ" рубрик, 2017 ий, Пургыж тылзын 16-шо кечыже

Пунышкышо сукараш савырненам

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Салам, авай. Проститле, шукертек тый декет миен савырнен омыл. Пашалан кӧра шонымо семын лектын каен ом керт. Кеч ик минутым пырля шинчаш ыле. Титакемым серыш гоч касараш тӧчен ончем. Тачат, авай, тый денет каҥашыме, тыйын пелен тургыжланымым мондымо шуэш.

Мый тыланет школ дене Курыкмарий район мучко поход дене коштмына нерген каласкаленам мо, ом шарне. Тиде 1972 ий кеҥежым, июнь кастене, Виловат селасе тӱвыра пӧртыштӧ лийын. Пелйӱдат лишемын. Тудо кастене спектакльым ончыктеныт. Йоҥылыш ом лий гын, тиде Марий драмтеатрын «Ошибка Анны» спектакльже ыле. Мыйым класс вуйлатыше тушко виешак вӱден наҥгаен манаш лиеш. Спектакльым мучаш марте ончен кертын омыл. Сценыште ӱдырамаш шинчен, тудо эре иктым ойлен: «Молан?» Илыш эртен, йоча-влак кушкыныт. Драмын героиньыжлан лишыл еҥ-влак коклаште эре шкет улмыжла чучын. Молан? Кушто Аннан титакше? Кушкын шогалмекат, тиде йодышлан вашмутым муын омыл.

Авай, шарнет пытартыш вашлиймашнам… Ойырлымынам. Сурт гыч лекна, икмыняр ошкылна, тый мыйым шупшальыч да шижтарышыч: «Кае, савырнен ит ончал». А мый савырныде кертын омыл. Тыйым эре савырнен-савырнен ончалынам. Ойлат, февраль кас-влак ласкалыкым пӧлеклат. Мыланем февраль кас-влак – тый денет ойырлымаш. Тый шогет, а мый каем, утыр торлем. Таче тиде кас нерген шарналтышым да Йошкар-Ола вокзалыште вашлийме ӱдырамаш нерген каласкалыде ом керт.

Килемарыш автобус шукерте огыл каен, вес рейс шагат гыч гына. Залыште вучен шинчыше еҥ-влакым ончальым. Самырык-влакым ужым. Ӱдыр ден рвезе воктек миен шинчым. Мутланаш тӱҥална. Нуно ушненыт гына, весела улыт. Йолташышт деке унала каят. Мый пелйӱкын ойлен ом мошто. Мемнан мутланымым шукын колыштыныт. Самырык-влак кайышт веле, умбал лук гыч илалше ӱдырамаш воктекем лӱҥген-лӱҥгенрак толын шинче. Сайын чиен манын ом керт. Чылт кӱчен коштшо гаят огеш кой. Эн ончычак папирослан але аракалан оксам йодаш тӱҥалеш гын, оксам ом пу шоналтышым. Но ӱдырамаш воктекем шинче да мане: «Самырык-влак дене мутланымыдам кольым. Мыйынат иктаж-кӧ дене мутланыме шуэш, шып илен ноенам».

Палыме лийна. Галина Алексеевна Иванова (лӱмжым вашталтыме) Волжский районысо ик школышто физикым туныктен. Кызыт сулен налме канышыште, марийже дене ялыште илат. Йоча шуко шочын, но ала-кӧжым Юмо налын, а кугу илыш корныш кум йоча лектын. Чыланат кӱшыл шинчымашан улыт. Ты татыште тудо икмыняр кленча сырам налаш йодо, кас годсек вуй коршта, мане. Мый тиде татым вученам, уло шӱм-чонем тарваныш. «Ом керт, чонем ок пу», — маннем ыле. Но тудо мутланымашым вес могырыш савырале. Адак мутланаш тӱҥална.

Шонет да ӧрат: Йошкар-Олаште ӱдыржӧ ила, а Галина Алексеевна ынде икмыняр кече я вокзалыште, я эше иктаж вере мала. Шижам, тургыжлана. А йоча-влаклан физикым туныктымыж нерген ойлымыж годым йӱкыштӧ куан тул шижалтеш, ылыж кая. Мӧҥгӧ нерген ойлаш тӱҥалмыж годым йӱкшӧ шӱлыкаҥеш, шинчаже ӱлык онча. Мый умылем: тиде черым рушлаже «социальный бродяжничестве» маныт. Ала тиде ӱдырамаш «Ошибка Анны» спектакльын пытартыш ужашыж гыч лектын? Галина Алексеевна идалыкыште ик але кок гана сурт гыч лектын кая, марийже деч куржеш, лишыл еҥ-влак деч шылын коштеш. Но вуйыштыжо эре куча: ялыште вӱтаже, пакчаже улыт, вашке ӱдаш кӱлеш, вольык тӱланаш тӱҥалеш.

Мутланыме годым кок-кум гана кочывӱдым налаш йодо. Тиде гана шым чыте. Илышлан туныкташ, тудым мӧҥгӧ каяш сӧрвалаш тӱҥальым. Кассе декат икмыняр гана миен тольым. Волжск марте билетым налын пуынем ыле. Еҥ-влакым шотышкат налын омыл. А залыште шинчыше-влак шыпланеныт, чылан мемнан могырыш савырненыт. Ала нунат ӱдырамашым чаманеныт, ала кӧргӧ чоныштышт шылталеныт. Но мый палыдыме ӱдырамашын эре чурийышкыже онченам. Вашкыде ойлымыжым эше тӱткынрак колыштмо шуын. Галина Алексеевна кунам мӧҥгӧ пӧртылшашым шке палем манын ӱшандарыш. Тудо кум арня тыге шылын коштеш, окса пытымеке, суртышто ӱдырамаш кид кӱлмым шижмеке (суртышто пелашыже оза), вуйым савен, мӧҥгӧ пӧртылеш. Йӱштӧ чуланыште кум шагат шога, марийжын – мланде да вольык озан – еш коклаш пӧртылташ келшымешкыже. Да мушкаш, иктым-весым погкалаш, эрыкташ, ӱдаш, лӱшташ, шӱкым сомылаш, икманаш, шолшо кӧршӧкыштӧ гай шолаш тӱҥалеш.

Мутланыме годым икмыняр гана тыгай шонымаш вуйыш толын пурыш: ты ӱдырамаш мом шылта? Вет физикым йӧратыше тиде ӱдырамашын йочаже-влак кугу улыт. Очыни, уныка-влакат улыт, тудым «ковай» маныт. Йодде шым чыте: «Молан лишыл еҥда-влак деке огыда кай? Олаште ӱдырда улыс. Молан уныкада-влак дене ынеда вашлий?» «Ужам, чарныде йӱэш, арака кошарта манын, шонет. Туге? Нигӧлан йӧрдымӧ лийынам? Уке. Йӱаш жапем уке. Мӧҥгыштӧ куткыла пашам ыштем. Но мый тидын нерген огыл ойлынем. Лишыл еҥ-влак мый дечем торленыт, икшывем-влаклан йот айдеме улам. Еш йыргешке кинде сукыр гай – ик руаш гыч кӱэштме. Палет, йыргешке кинде сукырым налыныт да икмыняр пӱчкышлан пӱчкеденыт. Киндеркыште пыштен коденыт. А кинде ӱстембалне кужун свежа киен кертеш мо?.. Шке умылет. Ала-мо илышыште йоҥылыш лийын каен, сукараш савырненам. А йочам-влаклан — пунышкышо сукараш. Омсалондемышкат мыйым ынешт пурто, шкежат ом кай. Теве мом каласынем: руашыже икте, а кӱэштытше мемнам тӱрлӧ семын».

Вара шыпланышна. Кажнына шкенжыным шонен. Молан тыгай улына? Шагатыш ончальым. Вашке мыланем кудалман. Килемарыш мием, тушто мыйым вучат, мыланем куанат. А куанат мо тиде ӱдырамашлан воктеныже коштшо лишыл еҥже-влак? Омса деке шуымат, савырнен ончальым. Мыйын ӱмбак марий ӱдырамашын шӱлыкан шинчаже онча. Тудын илыш радамжым нигунамат ом умыло. Вет тудо ӱдырамаш! Монден ом керт, шкемым ом проститле: илен нойышо ты ӱдырамашлан полшен, шканже ӱшанаш таратен кертын омыл.

Мом каласаш, авай? Очыни, айдеме деке пӧртылаш, лишемаш да тудлан полшаш жап эше уло. Мый палем: тый тиде ӱдырамашлан полшен кертат ыле. Тый еҥ-влакым йӧратет. Кажне еҥлан эре кӱлеш шомакым муын моштенат. Садланак кажнын верч чонет коршта.

Михаил Асессоров.

Петрозаводск ола.

Пагалыме лудшына-влак, тенданат иктаж палымыда, лишыл еҥда тыгаяк нелылыкыш логалын? Тудлан кузе полшенда? Возыза.

Электрон почтына: kugarnya@mari-el.ru, kugarnya2015@mail.ru

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: