"Кугарнягудо" рубрик, 2017 ий, Ӱярня тылзын 3-шо кечыже

Суксыжо полшен шога

Статьян авторжо Анастасия Эманова

М.Шкетан «Эреҥер» романыштыже тыге возен: «Илыш тӧрлымаштыда ӱдырамашым монден улыда вет, калтак! Пел тӱнядам монден улыда! Ӱдырамашын пашаже шинчалан ок кой гынат, ӱдырамаш полшымо деч посна садыгак те йомыда». Ӱдырамаш илышым сӧрастараш веле огыл шочын, тудо еш ласкалыкым арала, сурт-печым арулыкышто куча, тылеч посна профессийыштыже кугу сеҥымашке шуаш тырша.

Россий культурын заслуженный пашаеҥже, журналистке Антонина Николаевна Шакирова чыла шотыштат аважын ойлен кодымо сугыньжым шуктен: тудо сай пелаш, ава, кова, йолташ да уста профессионал. 1 мартыште А.Шакировалан 60 ий темын.

А.Шакирова ешыж денеАнтонина Николаевнан Волжский район Пӧтъял ялыште шочмыж нерген шукын палат. Но могай ешыште кушкын? Кӧ тудын ача-аваже лийыныт? Кузе тудо журналистикыш толын? Нине йодышлан вашмутым тудын творчествыжым аклыше-влак веле огыл, самырык-шамычат пален налнешт, шонем.

- Авам ден ачам тыглай колхоз пашаеҥ лийыныт. Шуко йӱштӧ-шокшым чытен лектыныт. Ачам ныл классым тунемын. Тудо колхозышто бригадирлан ыштен. А авам Екатерина Ивановна нерген поснак чот ойлымо шуэш. Тудо 1927 ийыште шочын. Кок ий ончыч, чаманен каласыман, уке лийын. Чон кызытат шортеш, но мом ыштет, тыге пӱралтын. Ава илыме годым ӱмырна мучко пеленна лиеш манын шонена. Южгунамже уто шомакымат ваштарешыже ойлен кертына, ӧпкем кучена. А вет ава – эн шерге, тыйым эн чот йӧратыше еҥ. Садлан самырык-влаклан ойлем: йӧратыза, аклыза, перегыза авадам.

Аваемлан илышын кочо тамжым ондакак пурлашыже логалын. Тудо тунемше лийын огыл, пӧръеҥ пашам шуко ышташыже пернен. Авам изирак капан веле, но кӧргӧ виян, арулыкым йӧратыше лийын. Нелылык гыч лекташ тӱрлӧ йӧным кычалын, яра шинчен огыл.

Ачам дене коктын нуно индеш йочам куштеныт, коктынжо, чаманен каласыман, йоча годымак коленыт. Мӧҥгыштӧ шуко вольыкым ашненна. Мый кугурак икшыве лийынам да садлан шольо-шӱжарем-влакым ончаш мыланем кодат ыле да колхоз пашаш эр эрденак лектын каеныт. Ожно шурным сорла дене тӱредыныт. Тыгодым иктат мӧҥгыштӧ аза дене шинчен огыл. Мый Миша шольымым вачышкем пыштем да авам деке пасуш чызым пукшаш наҥгаем ыле. Илыш неле лийын гынат, иктат вуйым шийын огыл, чылан пырля пашам ыштеныт. Кызыт чыла уло гынат, айдемылан эре ала-мо ок сите. Такшым кажне саманын – шке ойыртемже. 

- А мо Тендам журналистике корным ойырен налаш таратен?

- Пӱрымӧ кинде-шинчал пӱйым пудыртен пура маныт. Лу ияш улмем годым «Ямде лий» газетым налаш тӱҥалынна. Чот йӧратен лудынам. Икана ачам газетлан подпискым ыштен огыл. Кочывӱдым налаш оксат уло, а газетлан подпискым ышташ шийвундо уке манын, тетрадь лаштыкыш возенам да сырымем дене серышем  газет редакцийыш колтенам. Тушто савыктеныт улмаш. Ачамын кумжо газетым налын да тидым ужын. Ынде шонем: ачам деч логалеш. А тудо, эх, керемет, теве тылат окса, кай да подпискетым ыште манын ойлен. Йочан куанже мучашдыме лийын. Газетыште ӱдыр-рвезе-влакын пашаштым лудын, шкемынат возаш кумыл лектын. Возымылан тунам газет редакций гонорарымат тӱлен. Кок теҥге дене оксам налам ыле. Тунам тиде окса кугу лийын.

Пӧтъял кандаш ияш школым пытарымеке, 1972 ийыште Медведево район Ежово селасе совхоз-техникумыш зоотехниклан тунемаш пуренам. Ондак элыште  профориентаций паша сайын каен. Техникум гыч мемнан колхоз правленийыш толыныт ыле. Тушто Зоя акам ыштен (кочамын ӱдыржӧ), тудак мыланем Ежовыш тунемаш каяш темлен. Тунемме годым тыштак практикым эртенна. Эн ончыч шкенан паша, варажым туныктышо, оҥай еҥ-влак нерген материал-влакым районысо газетыш возкаленам.

Налме профессием дене шкенан районысо Ленин лӱмеш колхозышто ик ий пашам ыштенам.  Чонемже эре журналистикышкак шупшын. Мыйын суксем чын корныш виктарен шога. Изиэм годым омыштем волгалтше фигурым ужынам, шӱргыжӧ койын огыл, а йӱкшӧ тугай тыматле, шыма да йоҥгыдо. Тудо мыланем тунам ойлен: «Вес еҥлан осалым ит ыште, мый тылат полшаш тӱҥалам». Тидым сайын шарнен кодынам да иктыланат осалым ыштен омыл. Мый вашке «ылыжше» улам. Сырем гын, лӱшкенат кертам, но вес еҥлан осалым ышташлан огыл. Мый шоям чытен ом керт. Паша шотыштак ойлаш гын, йӧратен, уло шӱм-чоным пуэн пашам ыштем. А изи пашадарым налмылан ӧпкелем ыле. Шыдешкем гын, шокшо кид йымакем вес еҥат логалын кертеш. Варажым шкемым тидлан моткоч чот титаклем, молан тыге ойлышым манын, пеш шонен коштам.

Изиш ӧрдыжыш кораҥна. Ленин лумеш колхозышто пашам ыштыме годым омым ужынам. Пуйто кугу пароход дене каем. Вара серыш волышым да ончылнем Марий кугыжаныш университет возыман зданийым ужым. Отпуск годым, иктыланат ойлыде, Йошкар-Олаш МарГУ-со историй да филологий факультетыш тунемаш пураш каенам. Тунам журналистике пӧлка лийын огыл, лач факультатив семын эртен. Но икмыняр занятийыште лийме деч вара мый тушко коштмым чарненам. Группыштына комсорг лийынам. Дипломышко тунам марий йылме ден литературым туныктышо манын возат ыле. Мый декан Иван Григорьевич Иванов деч йодынам:  южо студент Йошкар-Олаш пашаш коднеже, ок лий мо дипломыш руш йылме да литератур туныктышо специальностьым ешарен шындаш, вет ме нине предметым моло семынак тунемынна. Тыге марий йылме да литературым да руш йылме ден литературым туныктышо специальностьым налынна.

- А газет пашаш кунам толында?

- 1982 ийыште «Марий коммуна» газетыш  толынам, ялозанлык отделыште тыршаш тунальым.. А 1986 ийыште «Кече» журналыш кусненам, 1998 ийыште журналын тӱҥ редакторжо лийынам. Тушто ыштыме жапыште шуко проектым илышыш шындаренна. Эн йӧратымыже да эн оҥайжылан  2007 ийыште эртарыме  «Эгерче-Хлебушко» проектым шотлем. Проект негызеш ятыр онай ен-влак дене вашлиймашым эртарыме,  тыгак  сӱрет, почеламут, рецепт конкурс-влак дене ончышо-влакым орыктиарыме.  Ты проект нерген шарналтышымат,, шинчаончылнем Оршанкыште да Советский районысо Ургаш поселкышто  эртарыме мероприятий-влак  вигак сӱретлалтыч. Проектыш йочам, кугыеҥым, коча-кова-влакым ушенна. Нине мероприятийлаш  сарыште лийше, мланде паша дене кылдалтше еҥ-влак толыныт да шке илышышт нерген каласкаленыт. Оршанкыште, мутлан, ик агроном колхозын пӱрымашыж нерген чон коржын каласкален, ойлен пытарымекыже, шӱмжылан йӧсӧ лийын да тудым вашкеполыш машина больницыш наҥгаен. Проектна калыкын чонжылан лишыл да кӱлешан лийын. Участник-влак механизатор, агроном, тракторист, икманаш, мланде паша, кинде дене кылдалтше еҥ-влак нерген шуко материалым погеныт.  Чыла тидым чумырен, книгам савыктенна. Проектнам «Патриот России» Всероссийский конкурсыштат кӱкшын акленыт. 

- Антонина Николаевна, Те икмыняр книган, мутлан, «Кӧ титакан?», «Кузе мланде пӧрдеш» авторжо улыда. Кызыт у произведений-влакым возаш огыда шоно?

- Произведением-влакым куштылго йылме дене возаш тыршем. Тӱҥжӧ – кеч-могай книга шонаш таратышаш, самырык-влаклан оҥай лийшаш. Кызыт йоча-влак моткоч ушан, шонен моштышо улыт. Ятыр информацийым интернет полшымо дене налыт. Садлан кызытсе тукымлан тудым сымыстарен возен ом сеҥе, шонем. Но мый «Ӱдырамаш-влакым чапландараш» проектым илышыш шыҥдарынем. Ушыштем сценарият ямде. Тидым ышташ жапым да йӧным веле муман.

- Пелашда Павел Шакирьянович «Марий Эл» газетыште пашам ышта, тудат Россий культурын заслуженный пашаеҥже. Журналист ешыште йоча-влакат ты пашалан кумылан лийыт, очыни.

- Кумло кудымшо ий пырля улына. Кум икшывым ончен-куштенна. Сергей эргына –  полиций пашаеҥ. Тудо чын верч шогышо еҥ.  Армийыште служитлен, боевой действий ветеран. Ирина ӱдырна творческий шӱлышан. Тудо кызыт ешыж дене США-се Арканзас штатыште ила. Сылнын да чаткан сӱретла. Тӱҥалме пашажым мучаш марте эре шукта. Шӱм падырашна тораште гынат, кажне кечын скайп гоч мутланена.  Аля мемнан корным ойырен налын. Тудо МарГУ-што журналистлан тунем лектын. «Кече» йоча журналыште пашам ыштен. «Марийская правда», «Молодежная жизнь», «Кугарня» газетлаш возкала. Кызыт культур сферыште пашам ышта, яра жапше годым «Эрвелмарий» ансамбльыш коштеш, мура, кушта.

Ваш келшен, умылен илена.  Уныкана-влак куандарат. Тиде огыл мо пиал?

Мутланымашке ныл ияш Даринат ушныш. Тудо коважым шокшын ӧндале да эн мотор, эн поро, эн пашаче манын ойлыш.

Шочмо кечыда дене, Антонина Николаевна. Тек таза шӱлыш лиеш чоныштыда, кажне кече оҥайын эрта да куаным веле конда!

  

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: