"Шинчымаш кугорнышто" рубрик, 2017 ий, Вӱдшор тылзын 7-ше кечыже

Йыван Кырла лудмаште — культур нерген

Статьян авторжо Анастасия Эманова

31 мартыште Йошкар-Оласе президентский школ-интернатыште «Национальный культур илыш кумдыкышто да вашталт толмо жапыште» темылан «Йыван Кырла лудмаш» регион-влак кокласе V научно-практический конференций эртен.

Мероприятийыште, Йыван Кырлан илыш корныж нерген каласкален, йоча да самырык-влаклан театр-рӱдерын артистше-влак изирак сценкым модын ончыктышт. Игорь Актугановын модмо Йыван Кырла рольжо пеш оҥай, марий улмына дене эшеат чот кугешныме кумылым луктын.

Пленарный заседаний деч ончыч Марий Эл Правительстве председательын икымше алмаштышыже М.З.Васютин конференцийын участникше-влакым саламлен. Республикысе тӱвыра, kyrly_ludmash12печать да калык-влакын пашашт шотышто министерстве лӱм дене тора кундемыште марий калыкын чапшым нӧлтымыжлан Алевтина Аркадьевна Войтовичлан Почётан грамотым кучыктен.  А.А.Войтович Петрозаводскысо А.К.Глазков лӱмеш кугыжаныш консерваторийыште финн-
угор калык-влакын музыкышт кафедрыште пашам ышта.

Тылеч посна М.Васютин РФ Кугыжаныш Думын национальность паша шотышто комитетын таумутшым кушшо тукымым этнокультурный могырым воспитатлымашке кугу надырым пыштымылан историй науко кандидат-влак Н.С.Поповлан, Р.И.Чузаевлан да минкультурын межнациональный да межконфессиональный отношений пӧлкажын тӱҥ специалист-экспертше О.А.Веденкиналан кучыктен.

Официальный ужаш деч вара, поэт, артист Йыван Кырлам жаплен, памятник воктеке пеледышым пыштеныт.

Конференций годым 11 секций пашам ыштен. Икмынярыште лийын шуктенам. «Национальная культура в современном культурном пространстве» секций поснак оҥайла чучо. Тушто участник-влак утларакшым кызытсе саманыште марий калыкын традиционный культуржым арален кодымо да жаплан келшышын тудым уэмдыме да вияҥдыме  шотышто мутланеныт. Свердловский область Ачит район Мари Карши ял гыч толшо Марина Петровна Сташкина Мари Карши тӱҥ школышто марий йылмым тунемме, калыкын тӱвыражым да йӱлажым арален кодымо нерген ойлен, марий книга ситыдымаш проблемым нӧлталын.

Марина Петровна Сташкина«Ачит районышто ик школ веле кодын, тушто марий йылмым шочмо йылме семын туныктат. Мый Мари Карши ялысе школышто марий йылме ден литературым туныктем. Йылмынам, тӱвыранам арален кодаш манын, ялысе клуб пелен «Ший памаш» ансамбльна уло. Мый тушко коштам. Тӱрлӧ фестивальлаште марий койышнам ончыктена, тӱвырана дене палдарена. Коча-кованан костюмыштым кучылтына. Ожнысо вургемым шондыкыштына арун аралена. «Кугарня» да «Ямде лий» газет-влаклан подпискым эреак ыштена.  Йоча-влак школышто шочмо йылмыштым куанен тунемыт, олимпиадылан ямдылалтыт. Районыштына марий да татар йылме-влакым туныктышо-влаклан кажне ийын конкурс эртаралтеш. Тидыже моткоч пайдале. Чаманен каласыман, школыштына марий йылме книга укеат, манаш лиеш. Йошкар-Олаш толмо годым тӱрлӧ книга-влакым кажне гана наледем. 5-9-ше класслаште тунемше-влаклан марий йылме дене книгам чыла налынам, а тӱҥалтыш класслаште тунемше-шамычлан муын ом керт. Палем: Йошкар-Оласе школлаште кызыт марий йылмым кугыжаныш семын тунемыт, а книгашт нунын библиотекыштышт аралалт кодын, шонем. Мыланна пуат гын, моткоч куанена ыле. Оксалат налына», — каласыш туныктышо.

«Роль языка, этнических культурных традиций в развитии национальной культуры» секцийыште Морко район Шӱргыял кыдалаш школын туныктышыжо Е.В.Григорьева «Марий йылмын вияҥын толмо корныштыжо икымше марий калык погынын надырже» теме дене докладым ыштен. «Докладым ямдылыме годым утларакшым профессор Ксенофонт Никанорович Сануковын статьялажлан эҥертенам. Йыван Кырла лудмаш пеш пайдалын эртен. Тудо йылмынам, шкешотан улмынам арален кодымаште марий калык погынын надыржым пеҥгыдемден», — ойлыш Елена Валериановна.

Тиде секцийыштак  Морко посёлкысо 1-ше №-ан йочасадыште воспитательлан ыштыше Инна Валерьяновна Алексеева выступатлен, паша опытшо дене палдарен. Тудо Кортасэҥер ялыште шочын. МарГУ-што марий Инна Валерьяновна Алексеевада руш йылме филологлан тунем лектын. Студентше годым «Марий Эл», «Кугарня» газетлашке лирический сӱрет, почеламут-влакым возкален. «Пашам ышташ толмем годым (кумшо ий тыште тыршем) марий ача-аван йочашт марла шагал мутланымым шекланенам. Тидыже чоныштем кочо кышам коден. Ача-ава-влакым поген, икшыве-влак дене марий йылме дене йомак посеш сценкым шындаш, почеламутым лудаш, пайремым марла эртараш тӱҥалмем нерген ойленам. Нуно тидлан тореш лийын огытыл. Пашана вораҥ каен. Шукерте огыл Миклай Казаков лудмаште тунемшем Настя Тимофеева  участвоватлен да «Киса» почеламутым марла сылнын лудмыж дене кумшо верым налын. Ӱмаште ме ик марий йомакым ача-ава ончылно модын ончыктенна. Йочаштын раш да сайын марла кутырен моштымыштлан моткоч куаненыт.

Мый «Йомак чондай» кружок занятий-влакым эртарем. Тушто йоча-влак дене марла куштена, мурена, тӱрлӧ калык-влакын модышышт дене модына. Икшыве-влак изинек марий шӱлышеш кушкыт гын, кугезе коча-кованан тӱвыраштым аралаш да перегаш тӱҥалыт, шонем.

Ты конференцийыште йочасадыш коштшо икшыве-влакым воспитатлымаште йылмын, калык йӱлан рольжо нерген материалым ямдыленам. Тӱҥ шотышто паша опытемлан эҥертен докладым ыштенам», — манеш И.Алексеева.

Йыван Кырла лудмаш тений визымше гана эртен. Тений Чуваший, Карелий, Татарстан республикла, Финляндий, Свердловск кундем гыч участник-влак лийыныт. Ты шанче конференций Икымше марий погыным эртарымылан 100 ий темме вашеш эртен, садлан лудмаште теме-влак национальный культурым шымлыме, аралыме, вияҥдыме да шарыме йодыш-влак дене кылдалтыныт.

 

 

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: