"Айдеме да пӱрымаш" рубрик, 2017 ий, Вӱдшор тылзын 6-шо кечыже

Эрелан – Икымше!

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Тений март мучаште верысе радио да телевидений дене кочо увер йоҥгалте: Марий музыкальный (кызыт – опер ден балет) театрын ончычсо куштызыжо, Марий АССР-ын калык артистше да МАССР Кугыжаныш премий лауреат Владимир Степанович Кузьминыхын ӱмыржӧ кӱрылтын. Но печатьыште тидын шотышто нимом ышт возо манме деч «Марийская правда» газетеш 28 мартыште нимогай подписьдыме кӱчык некролог лекте. Тушто тале артистын шочмо да колымо жапшымат, эсогыл ачалӱмжымат ончыктен огытыл. А вет тудо, РСФСР-ын калык артистше Степан Иванович Кузьминых ден РСФСР-ын заслуженный артисткыже Майя Тимофеевна Романован эргышт, шке творчествыж дене еш традицийым искусствын вес аланыштыже умбакыже пеш чаплын шуен.

Kuz1В.С.Кузьминых 1949 ий 29 майыште Йошкар-Олаште шочын. Нылымше класс деч вара, 1960 ийыште,  Ленинградыш (кызыт Санкт-Петербург), А.Я.Ваганова лӱмеш академический хореографический училищыш, тунемаш каен. Кандаш ий гыч тудын да йолташыже-влакын диплом дене пӧртылмӧ жаплан М.Шкетан лӱмеш театрыште опер ден балет труппо чумыралтын. Владимир Кузьминых ден театрын икымше прима-балериныже Алла Александрова чыла спектакльыште тӱҥ партийлам куштеныт.

Нунылан да йолташыштлан 1973 ийыште Анатолий Лупповын «Чодыра сем» икымше марий балетшым сценыште шочыкташ кугу пиал да кугу экзамен логалын. Мый тунам тиде сылне балет спектакльым кум гана онченам да колыштынам, премьер деч ончычак композитор А.Луппов, балетмейстер Энн Рая, солист-влак А.Александрова (Эрика) да В.Кузьминых (Керемет) дене мутланенам.

Икымше балетым шочыктымашке эн кугу надырым пыштыше-влакым (композиторым, балетмейстерым, дирижер В.Куценком, художник Р.Чебатуринам, икмыняр солистым, тидын шотыштак А.Александрова ден В.Кузьминыхым) 1973 ийыштак Марий АССР-ын Почетан грамотшо да Кугыжаныш премийже дене наградитлышт.

Но Кузьминыхым, творческий пашан тамжым пален налше 24 ияш марийым, армий корно вучен. Да тудо пеш торашке – Магадан олашке, Тихоокеанский флотын ик частьышкыже — наҥгаен. «Тек тушто командир ден матрос-влак палат, кӧ служитла нунын пелен». Тыге шоналтышымат (тунам «Марий коммуна» газетын культур, литератур да искусство пӧлкаштыже пашам ыштенам), «Боевая вахта» флотский газетыш «Герой из «Лесной легенды» статьям возен колтышым. Самырык воинын кушто служитлымыжым аваже, Майя Романова, деч пален нальым, а редакцийын адресшым Кузьминых шкеже увертарыш. Письмажым алят аралем:

Kuz2

А.Александрова (Эрика) ден В.Кузьминых (Керемет) — «Чодыра сем» балетыште. 1973.

«Уважаемый Гельсий Зайниев!

Получил Ваше письмо, где просите сообщить адрес редакции. Выполняя Вашу просьбу, посылаю газету, где можете найти интересующий Вас адрес.

Я Вам очень благодарен за то, что не забываете меня, что собираетесь писать в газету. Это для меня поддержка. В особенности сейчас, когда я оторван от своего дела на неопределенное время. Думаю, что все-таки удастся перейти в ансамбль. Также приятно сознавать, что твой труд, твоя деятельность не прошли бесследно, а отмечена общественностью.

Служу нормально. Свой долг выполняю честно. Хотя очень хочется скорее вернуться в театр, к своему любимому делу и служить в ансамбле.

Еще раз благодарю Вас. Желаю Вам всего наилучшего в работе и в личной жизни.

С уважением В.Кузьминых».

Кунам серымыжым ончыктен огыл, а мый письмам 1974 ий 31 январьыште нальым. Адресше – конверт ӱмбалне: 685002, г. Магадан-2, в/ч 42844.

Серыш толмо жаплан материалым возен ямдыленам ыле, тудым вигак Владивостокыш, флотский газет редакцийыш, колтышым. Возымашкем «Советская Татария» газетысе рецензий гыч ик цитатым пуртенам ыле: «Артист В.Кузьминых обладает богатейшими пластическими возможностями. В его исполнении партия Керемета – яркая, красочная хореографическая страница спектакля» (1973 ий кеҥежым театр Озаҥыш, тыгак Костромашке гастроль дене миен коштын).

Статьямын мучаштыже В.Кузьминых нерген тыге ойлалтын: «Сейчас он проходит службу в одной из частей Краснознаменного Тихоокеанского флота. Сюда к молодому воину пришли из Йошкар-Олы две радостные вести. Одна – о награждении за заслуги в области театрального искусства Почетной грамотой Президиума Верховного Совета Марийской АССР. Другая  — о присвоении ему звания лауреата Государственной премии МАССР. Этой награды В.Кузьминых удостоин за участие в создании первого марийского балета «Лесная легенда».

А с берегов Тихого океана идут в Йошкар-Олу письма с треугольным штемпелем: «Служба идет нормально. Свой воинский долг выполняю честно».

Мыйын возымемым флотский газетеш 14 апрельыште савыктеныт, саде номерым  мылам редакций колтыш.

Службо гыч мӧҥгӧ пӧртылмеке, В.Кузьминых творческий пашажым умбаке шуен, ятыр чапле образым чоҥен. Мутлан, Андрей Эшпайын «Ангара» балетыштыже  (1980) Викторын партийжым устан куштен. Премьерыш автор шкежат толын. Алексей Яшмолкинын «Илыше кӱ» балетыштыже Кузьминых Янган, а пелашыже Сото лийыныт.

Куштызылан 1977 ийыште республикын заслуженный, ныл ий гыч калык артистше лӱмым пуымо. Труппо дене пырля тудо элнан шуко олаштыже, тидын шотыштак Москошто, выступатлен.

Алла Александрова ден Владимир Кузьминых пошкудо республикыштат шке кышаштым коденыт: 1970-1972 ийлаште Чуваш музыкальный театрыште пашам ыштымышт годым тиде калыкын «Сарпиге» икымше балетыштыже куштеныт: Алла Яковлевна – Сарпигем, Владимир Степанович — пӱртӱсысӧ осал вийым ончыктышо геройым.

Но куштызын сценысе ӱмыржӧ кужуак огыл. Спектакльлаште выступатлымым чарнымек, В.Кузьминых П.И.Чайковский лӱмеш искусство школышто туныктен, а 1998 ийыште Москош илаш куснен, тусо «Аллегро» классический куштымаш ансамбльыште преподавательлан пашам ыштен.

Пытартыш ийлаште тудым эмлаш лийдыме неле чер орландарен. Марий калыкын балет искусствышто тыгай кугу кӱкшытыш нӧлталтше икымше артистшын ӱмыржӧ 2017 ий 16 мартыште Москошто кӱрылтын. Сценын мастарже дене чеверласыме йӱла  29 мартыште М.Шкетан лӱмеш театрыште шукталтын.

Тиде азап туныктышо, литератор да мер пашаеҥ Иван Романовын (Одарын) «Єрат веле. Шоналтет да намысын чучеш. Колет гын, пеш вашке мондат улмаш» манме мутшым шарныктыш. Тыге возен тудо  1926 ий сентябрьыште  «Йошкар кече» газетыште. Статьяштыже шукерте огыл ӱмыр лугыч лийше И.С.Ключников-Палантайым чапландарышашлан мом ышташ кӱлмӧ нерген ойлалтын.

Владимир Кузьминых марий национальный балетым шочыктымашке, кызытсе опер ден балет театрын классический куштымаш дене кылдалтше пашажым йол ӱмбак шогалтымашке моткоч кугу надырым пыштен. Балет куштызо лияш тудлан Юмыжак пӱрен улмаш! Да тӱҥжӧ – пӧръеҥ-влак кокла гыч марий балетыште икымше лийын.

Чаманаш гына перна, ме, марий-влак, кугу, данле артистым пытартыш корныш ужатыме шомакым шот дене каласен ышна мошто. А вет тудо шке пашаж дене марий искусство историйыш у страницым возаш шуко полшен.

Чеверын, Владимир Степанович! Кийыме мландет мамык лийже!

 

Гельсий Зайниев.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: