"Финн-угор тӱня" рубрик, 2017 ий, Ага тылзын 22-шо кечыже

Ваш келшен, пырля пашам ыштен, ончыко ошкылына

Статьян авторжо Анастасия Эманова

11-14 майыште Одо кундемын рӱдӧ олаштыже – Ижевскыште – «Вместе» многонациональный молодежный образовательный рӱдерын регион кокласе кокымшо учебный сессийже лийын. Лу регион гыч 60 наре еҥ толын. Марий Эл гыч тушко кум еҥ миенна.  Ныл кече шиждымын эртен. Калык-влак кокласе келшымаш пӧртыштӧ 11 шагат йӱд марте лекцийым колыштынна, проект-влакым ямдыленна, кугыжаныш национальный политике дене кылдалтше йодыш-влак шотышто каҥашенна. Сессийыште тӱрлӧ калык-влакын представительышт икоян улмыштым ончыктеныт. Арам огыл ойлат: калык-влак кокласе келшымаш тӱтан мардеж деч виянрак.

4K9taeFJSmAМероприятий программе пеш кугу да оҥай лийын. Сессийыште могай паша ышталтме нерген каласыме деч ончыч Удмуртийысе молодежный национально-культурный мер ушем-влакын «Вместе» ассоциацийышт нерген кӱчыкын палдарынем. Тудо 16 ий ончыч калык-влакым чумырымо шонымаш дене шочын. Чылаже ассоциацийыш индеш национальный организаций: руш, татар, армян, азербайджан, еврей, немыч, марий да корей —  пура.

Общероссийский гражданский идентичность нерген чылан колынна. Но шагал еҥ, очыни, шоналтен: мо тиде тыгай да кузе тудо шочеш? Тидын нерген Национальность паша шотышто федеральный агентствын вӱдышӧ консультантше Айказ Микаелян раш каласкален пуэн. Патриотизм, шке калыкым йӧратымаш, йӱлам шуктен шогымаш гражданский идентичностьым шочыкта. Этноэкспертын шонымашыж почеш, патриотизм – «глагол». Ты мут мом ме элна верч кажне кечын ыштена манмым ончыкта. А вет, чынак, шкенам патриот улына манына, а мом ме тидлан ыштена? Кажне элыште нелылык уло, ешыштат тиддеч посна огеш лий. Тидлан кӧра элнам але ешнам шуэн огына кай вет? Авам шочыктышо еҥ огына ман, элымат илыме территорий огыл маншаш улына, а  — Родина.

xfsouVd6jVo«Межнациональные отношения и профилактика экстремизма» лекций-дискуссий шонаш таратен. Еҥ-влак вашла пален налышт манын, Юмо нуным тӱрлым ыштен. Кажне калык йылмыже, историйже, культуржо дене ойыртемалтеш. Тидын дене тудо оҥай, шкешотан. Ваш умылен, пагален веле келшымаш лиеш. Калык-влак кокласе кыл шотышто ойлымо годым толерантность (чытымаш) мутым кучылташ йӧратена. Но вет чытыш пытен кертеш, а пагалымаш уке. Мутлан, вес национальностян еҥ дене келшена. Вашла уналыкеш коштына, калыкшын шкешотан улмыжым пален налына, национальный кочкышыжым тамлен ончена да культуржым йӧратен шындена, но ала-могай амаллан кӧра тудын дене сырена да пагалымым чарнен кертына, но вет ик еҥлан кӧра калыкым пагалымым огына чарне.

Калык-влак кокласе кылым чын ончыктымаште СМИ кугу рольым модеш. Но шукыж годым печать, телевидений, радио негативный информацийым утларакшым пуа. Мутлан, кок руш еҥын машинаже вашла тӱкнен гын, нигӧлан оҥай огыл, а ик руш да, мутлан, кавказец ты ситуацийыш логалыныт гын, тышеч сенсацийым ышташ лиеш. Йоча-влакат тыгайым лудын, вес калык нерген чын огыл шонымаш шочын кертеш. Молан манаш гын кызытсе саманыште интернетлан кӧра шуко тӱрлӧ информаций вашке да писын пуалтеш, айдеме тудым анализироватлен огеш шукто.

Сессийыште национальный политике алан дене кылдалтше проектым возаш тунемынна. Консультацийым этноэскперт-влак, нунын коклаште «Молодежная ассамблея единый Кавказ» регионысо мер организацийын медиа директоржо Арсен Кайгермазов да Москосо социальный да экономике науко кӱшыл школын преподавательже, историй науко кандидат Иван Гринько пуэныт. Проектым возымаште задаче-влакым палемдыман. Тудын шонымашыжым чын возыман. Тӱҥжӧ шоналтыман, а кӱлеш мо калыклан тиде проект? могай тудын пайдаже? Проектым возаш куштылго паша огыл.  Тудо оҥай, кӱлешан да нимогай вес проект дене таҥастарыдыме лийшаш.замечателбьные тренеры

Ныл кечыште ме, участник-влак, проектым ямдылаш тунемынна, йолташ лийын шуктенна. Вашла уналыкеш толаш мутым пуэнна. Тиде мероприятий чоныштем келге кышам коден. Организатор-влаклан поснак таум ойлем, чынжымак, Ижевск унам вашлияш йӧратыше ола.

Участник-влак чылан поро, шке калыкшым йӧратыше, тудым пашашт гоч моктышо лийыныт. Одо ӱдыр Мария Золотарёва кидпашам ышташ йӧрата. Тудо Глазов район Курегово школышто технологий предметым туныкта. Изинек пидаш, тӱрлаш йӧрата, тидлан тудым коваже туныктен шоген. Кызыт меж гыч тӱрлым йӧра, фоамиран куэм гыч пеледышым ямдыла, бонсай технике дене пушеҥгым ышта. Школышто кидпаша кружок занятийым эртара. «Конкурслаште участвоватлем, йочам-влакын пашаштымат колтедем. Тыгак кидпашам лишыл еҥ-влаклан пӧлеклем. А ужалаш ала-молан чаманемзолотарева2. Йоча годым мӧҥгыштӧ шыпак пидаш тыршенам. Сайын пидын ом мошто да шӱртым арам пытарымемлан вурсалташ лӱдынам. Но вара ковам мыйын тыршымем ужын да пидаш туныктен. А вара декоративно-прикладной творчествын у видше-влакым пален налме шуын», — каласыш туныктышо.
Мария «Шунды» удмурт молодежный мер организацийыш коштеш. Чолгалыкшылан кӧра тудым «Вместе» рӱдерын сессийышкыже ӱжыныт. «Мероприятий моткоч пайдалын эртен. Ме Курегово ял ушемыштына национальный культур рӱдерым почаш шонена. Мемнан ял ушемыш пурышо яллаште удмурт, руш, татар, армян еҥ-шамыч да Украина гыч толшо беженец-влак илат. Рӱдер тӱрлӧ калык-влакым чумыраш полша. Тиде проект дене сессийыш толынам. Эксперт-влакым колыштын, икмыняр вашталтышым пуртенам», — ойла М.Золотарёва.

Башкир ӱдыр Регина Утарбаева сессийыште шкенжым шке калыкше нерген шуко палыше участник семынрегина ончыктен. Тудо «Урал-батыр» башкир калык эпос дене кылдлалтше диссертацийым воза. «Уфа оласе «Белая юрта» организацийын членже улам. Мер пашаште тыршаш чон шупшеш. Но мый кузе проектым возаш, кузе тудым умбакыже вияҥдаш, калык деке лукташ пален омыл. Тидлан тунемаш ты сессийыш толынам. Этноэксперт-влакын кажне шомакыштым шотыш налаш тыршенам, тылеч посна участник-влак дечат молан-гынат тунемынам»,  — манеш Регина.

Р.Утарбаева шукерте огыл башкир сӧрастарыме ӱзгар-влакым ышташ тӱҥалын. «Сессийыш толмо деч ончыч хакал (нагрудник) украшенийым ыштен пытарашак кӱлеш манын шоненам. Да йӱдвошт шинчен, тудым ямдыленам. Ший оксам, тӱрлӧ шергакан кӱ-влакым кучылтынам. Тудо ондакысе башкир сӧрастарыме ӱзгар гай коеш. Ончыкшым стилизованныйымат ышташ шонем», - каласыш башкир ӱдыр.     

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: