"Мыланна латкудыт" рубрик, 2017 ий, Пеледыш тылзын 23-шо кечыже

Йочан лӱмнержым волтыман огыл

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Йоча – ача-ава вӱр. Икшыве ача-авалан эн лишыл. Тудо кеч-могай гынат, шкендын, сандене шочшын ситыдымашыж денат серлагаш лиеш. Но шукыж годым ача-ава тидым мондат. Икшыве йоҥылыш иктаж-мом ышта, уда койышым ончыкта гын, ӱмбакше вигак йӱкым кугемден ойлат, кӱзанӱштӧ денат логалтен кертыт. А вет подростко пагытыште йоча чылажымат чоныш налеш. Кӱлеш мо икшывым наказатлаш? Кӱлеш гын, кузе тидым ыштыман? Наказаний кушко шуктен кертеш? Тидын нерген педагог-психолог Ольга Николаевна Большакова (снимкыште) каласкала.

большакова- Кӧ тыгай подростко: йоча але кугыеҥ? Шуко ача-ава тидын шотышто раш ойлен да умылен огеш керт, садлан ӱдыр але эрге икшыве дек чын подходым муаш нунылан неле. Подростко изи йоча огыл, но кугыеҥат эше тудым манаш огеш лий. Ты пагытыште икшыве кугыеҥыш савырнаш тӱҥалеш, капеш шуэш. Сандене ийготыш шудымо йоча-влаклан ача-ава могырым тӱткышым шукырак ойырыман, ваш-ваш умылен мошташ тыршыман.

Мыйын шонымаште, подростко пагыт – ача-ава могырым эргылан але ӱдыр йочалан ответственностьым пуымо сай жап. Йочан иктаж-мом ыштымыжлан ача-ава ответственностьым ончыч кучен гын, подростко пагытыште икшыве шке мутшылан оза лияш тунемеш. Ача-ава-влак шарныза: ончылныда модыш дене модшо, макым пуэн кертдыме йоча огыл  шога, а кугыеҥ илышыш икымше ошкылым ыштыше подростко.

Садлан ача-авалан йочам наказатлыме деч ончыч осал поступкын, мутлан, тамакым шупшмын амалжым пален налаш темлем. Икшыве лӱмын сырыкташ тыланда тыге ыштен? Але йолташыже-влакын кӱштымышт почеш? Ала йочан тамакым тамжым пален налмыже шуын? Туге гынат физический да биологический могырым наказатлыман огыл. Подросткым петырымаште кучаш, кочкыш деч посна кодаш, икманаш, йочан лӱмнержым волташ, тудын вургем стильжым, йолташыже-влакым, келшыме ӱдыржым але качыжым игылтын ойлаш ок йӧрӧ.  Мутлан, ӱдырда выпускнойлан мотор туфльым налнеже, но шукерте огыл палемдыме жапыште мӧҥгӧ толын огыл. Кузе тидын годым лийман? Тыгыде роскотлан оксам ида пу. Тӱрлӧ сурт сомылкам ыштыктыза. Тидлан кӧра ӱдыр ответственный лияш тунемеш, паша гоч шке йоҥылышыжым умыла да шке титакшым тӧрлаташ ямде улмыжым ончыкта.

Эрге йоча-влак чӱчкыдын кредалыт, начарракым игылтыт. Тидын годым ача-авалан эргыштым спорт секцийыш наҥгаяш темлем. Физический нагрузко самырык организмлан пайдале лиеш, адакшым йоча тыгай средаш логалеш, куштыжо тудын ончылно утларак виян да кугурак икшыве-влак лийыт. Тунам подростко шке йоҥылышыжым умыла.

Йочам наказатлыме годым жапым, амалым да наказаний формым раш палемдыза. Мутлан: «Индеш шагат кастене мӧҥгӧ толаш мутым пуэнат, но латик шагат йӱдым веле толынат. Ме ачат дене каҥашен налынна. Тиде арнян пакчаште шӱкым шкет кӱршаш улат». Наказанийын жапше пытымеке, йочадам сайын пашам ыштымыжлан мокталтыза да тудым проститлымыда нерген ойлыза. Тудын мӧҥгӧ толмыжым кок шагат вучымо годым тургыжланымыда нерген каласкалыза, вес гана тыге ынже ыште манза.

Ача-авалан йочам нечкыш колтыман огыл. Тудо шке пӧлемжым эрыктышаш, кӱмыж-совлажым мушшаш. Тидлан оксам ида пу. Эше ик гана ойлем: ончылныда –  личность. Ида мондо: амал деч посна йочам наказатлаш сайыш огеш кондо. Ача-ава да ийготыш шудымо йоча-влак коклаште умылыдымаш веле лектеш. Подроско адакшым шоналтыде, угыч осал поступкым ыштен кертеш.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: