"Илыш йыжыҥ" рубрик, 2017 ий, Пеледыш тылзын 16-шо кечыже

Комбиге орол

Статьян авторжо Татьяна Айтова

Шокшо шошо кече. Кӱшыл урем вуйышто кок еҥ шога. Ик жап гыч нуно Миклай Ондре кочайын пºртшӧ деке лишемыч. Теве Изӱдыр ден аважат тушко тарванышт.
- Авий, комбигым корак нумалын наҥгаен кертеш вет? Можыч, нуным оралаш?
- Ондре Миклай кугыза деч йод. Тудо мом каласа. Айда вашкерак каена.
Тыге кутырен, ава ден ӱдыр Миклай Ондре кочан пºртшº дек миен шуыч. Тыште ял калык вольыкым кӱтӱш лукмо шотышто погынымашым эртара. Кӱтӱчым тарлаш кутырат.
Изӱдыр чылаштым тӱткын онча. Нунынат Ош мундыра лӱман пачашт уло. Тудо Шорыкйол йӱдым шочын. Капше изи лийын, садлан тудым коҥга шеҥгеке шудо ӱмбак пыштеныт. Изӱдыр эрдене помыжалтын, воктенем меж ора кия шонен. Тыге аваж дене коктын тудлан Ош мундыра лӱмым пуэныт. Ош мундырам аваж дек кечываллан гына нумалын луктыныт, шºржым шупшыктеныт, вара уэш коҥга шеҥгек конденыт. Аважын пашаш кайыме жапыште Изӱдыр тудым шке пукшен. Вара теле мучаште Ош мундыралан йолташ-влак шочыныт. Кок йыгыр Шем мундыра-влак. Тунам вӱташте шокшо лийын…
Вольык кӱтӱчым ойырышт.
Изӱдыр Ондре Миклай деке лишеме, аптыраненрак пелештыш:
- Вольык оролым ойырышда. А комбиге-влакым оролаш кº тӱҥалеш? Мый тӱҥалам гын?
- Мыняр комбигет уло?
- Витле «пуниге».
- Чылаштым оролен шуктет мо? Полышкалыше кӱлеш?
- Итам налам. Тудынат «пунигыже-влак» улыт.
- Ита эше изи, — Тарья ковай мутланымашыш ушныш, — узо комбо мемнан моткоч осал. Тендам чӱҥгаш тӱҥалеш.
- Мый тудым узо комбо деч аралаш тӱҥалам, — пелештыш Изӱдыр.
Калык изи ӱдырын ойжо дене келшыш, комбо ороллан шогалтышт.
Вес кечын тудо меж мундыраже-влакым кӱтӱш поктен лукто. Вара ял мучаш коремыш ошкыльо. Тиде корем Итан суртшо воктене верланен. Корем пундаште лаке уло. Тушто памаш вӱд йога. Тиде памашым Ита дене коктын эрыктеныт. Тышеч шке модыш пºртышкышт вӱдым нумалыныт. Модыш пºртым Йӱлышº коремын тура серыштыже чоҥеныт. Тушко изи «пуниге-влакым» наҥгаяш шонен.
Изӱдыр аваж почеш ошкеда, кидыштыже — кок изи ведра. Тушто шытыктарыме пурса. Иктыштыже — мясорубко дене тыгыдемдыме, весыштыже — тичмаш пурса. Аваже кугу комдыш «пуниге-влакым» пыштен. Почешышт ава комбо-влак каят, эн шеҥгелне узо комбо шӱйжым шуен ошкеда. Теве нуно шоло воктеке толын шуыч. Итан пºртшº шоло ваштареш шинча.
- Ита, эше малет мо? — окнам пералтыш Изӱдыр.
Тарья кова йӱкым пуыш:
- Тый ошкыл, ме миена.
Изӱдыр корем тӱрыш толын шогале. Тыште тура серыште пӱнчº кушкеш. Ынде Йӱлышº корем вес серыш ошкылаш кӱлеш. Йолгорно тайыл дене корем пундашышке вола. Тушто кок вере кугу лаке уло. Тыште Тореш корем Йӱлышº корем дене ушна. Тиде верыште кум корем уло. Кок корем иктыш ушнен, кугу вынемым ыштен.
Корем вес серыште моткоч мотор вер уло. Кум вер гыч тудым корем арала. Корем серыште пушеҥге-влак кушкыт. Тыште комбиге-влаклан моткоч сай. Шудо уло, вӱд корем пундаште йога. Шокшо кече ырыкта, ӱмылат уло, мардеж огеш логал. Машина-влак огыт кудалышт, пурак уке.
Комбиге-влак кушкын шуытат, нуным Лемде серыш поктен наҥгаят. Тунам нуным кугыеҥ-влак оролаш тӱҥалыт. Лемда эҥер серыште нунылан пºртым ыштат. Каслан ял орол Ондре Миклай кочай нуным тушко петыра. Тудлан кугурак иза-влак полшат. Нунышт комбигыла кече мучко вӱдыштº пӧрдалыт.
Корем серыш кӱзен, аваж ден ӱдыржº шонымо верыш миен шуыч. Ӱдырамаш «пуниге-влакым» комдо гыч лукто. Нунышт авашт деке писын куржыч, шулдыр йымаке пурен кайышт. Узо комбо шыдын кычкырале, нуным ик вере погыш, оза лийын шогале.
- Авай, узо комбо мыйым лишкат ок пурто ынде.
- Тый корак-влакым покто. Узо комбо корак почеш куржталын огеш керт вет. Тиде волакыш вӱдым ешарен шого. Кугу комбо-влаклан тышке шурным пышташ ит мондо.
- Вӱд пыта гын, кушеч тудым кондем?
- Тый мурым муралте. — Тарья ковайын вуйжо койылалтыш. — Мый колам да кондем, йӧра? Теве Ондре Миклай кочай Италан вакшым нумал толеш.
Корем вуйыш Апшат Васлий ден Ондре Миклай кочай-влак кӱзат. Нуно коктын олым вакшышым нумал ошкылыт.
Корем вуйыш Ита кӱзен шуо. Почешыже аваже кугу комдышто комбиге-влакым нумал толеш. Умбалнырак ава комбо-влак ошкылыт. Воштырым кучен, Марья ковай толеш. Тудынат кидыштыже — корзиҥга. Тушеч комбиге-влакын йӱкышт шокта.
- Ну комбиге орол, Юмо дене пырля ороло. Иктаж-могай осал лиеш гын, кычкыре. Мый теве вес коремсаҥгаште лиям. Сай гын, коктын мурым муралтыза. Тарья ковада тендам колышташ тӱҥалеш, — пелештыш Ондре Миклай коча.
- Ковай, — Ита мутланымашке ушна. — Тый мыланем шºрым кондаш ит мондо.
Кугыеҥ-влак корем пундашыш поче-поче волышт, ялыш кайышт. Кок ӱдыр ден «пуниге-влак» веле кодыч.
- Ита, волакыште вӱд тич, комбо-влак темше улыт. Айда модаш тӱҥалына.
- Кузе?
- Комбиге-влакым пукшен.
- Кузе?
Изӱдыр ведра гыч пурсам налын пураш тӱҥале. Вара пурмо пурсажым модыш кӱмыжыш пыштыш, комбиге-влак деке лишеме. Узо комбо шӱйжым шуен, тудын деке савырнен шогале. Изӱдыр модыш кӱмыжым мландыш пыштыш, шкеже мºҥгеш ошкыльо. Комбиге модыш кӱмыж деке лишеме, пурсам чӱҥгаш тӱҥале. Тидым ужын, узо комбо йӱкым пуыш. Тудын йӱкшым колын, моло комбиге-влак модыш кӱмыж деке лишемыч.
Изи модыш кӱмыжым налын, тыгыдемдыме пурсам оптышт, комбиге-влак деке ошкыльыч. Комбиге-влак деке лишемын, модыш кӱмыжым мландыш шындышт. Узо комбо-влак вер гыч ышт тарване, шыпак эскерен шогышт.
Ош пун иге-влак йол йымалне йырым-йыр коштыт. Шудым кӱрыт, вӱдым йӱыт. Изи пуниге-влакын йӱмышт шуын. Нуным лугаш огыл манын, Изӱдыр кажне орам посна йӱктыш.
Кечывал кече шокшо. Ита тыгай жапыште эре мала. Кузе вара Итам малташ шона Изӱдыр?
- Айда ынде вес модыш дене модына. Пучымышым шолтена. Ужат, комбигына-влак ужар шудым чӱҥгат, корак-влак огыт кой.
- Тулым ыштена мо? Теве ковай пучымышым эре тул ӱмбалне шолта.
- Огына. Кугурак-влак изи-шамычлан тулым ышташ чарат. Кугу туткар лийын кертеш.
- Телым, Рошто пайрем годым, мыйым чодыраш пучымышым шолташ намиеныт ыле, — ойла Изӱдыр. — Ужгам чиктеныт, йолышкем ош меж гыч пидме носким, вара ыштырым пӱтыреныт, у портышкемым чиктеныт. Вара ачийын кугу тулупыш пӱтыреныт. Вуйышкем шокшо шовычым пидыныт. Ачай ден авай пучымышым шолтеныт. Вара тудым мºҥгº конденыт. Пучымыш моткоч тамле ыле.
- Айда меат пучымышым шолташ каена.
- Айда. Тый ужгам чий, терыш пуйто воч. Мый имньым вӱдаш тӱҥалам. Отыш каяш лектына.
Ита олым вакшышыш возо. Изӱдыр тудым тулуп дене петырыш. Ита шинчажым кумыш.
- Ита, корно кужу, мый тыланет мурым муралтем.
- Муралте.
Ита мален колтыш. «Пун иге-влак» аваштын шулдыр коклаште, шокшышто кият.
- Ош поро Кугу Юмо, арале пуниге-влакым. Тау тыланет тыгай мотор кечылан. Мыйынат омо шуэш, — умшажым каркала Изӱдыр.
Йырым-йыр шып. Изӱдыр, шокшо мландым ӧндалын, ласкан мала. Йырым-йыр тудын воктене узо комбо-влак шинчат. Кº тыште кºм орола? Изӱдыр ден Ита «пун иге-влакым» але узо комбо-влак изи ӱдыр-влакым?

Зоя Мамаева.
Архангельский область,
Новодвинск ола.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: