"Рубрик деч посна", 2017 ий, Пеледыш тылзын 16-шо кечыже

Кӱслет шортеш, Эльза…

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

Эльза29 майыште Москошто тӱтан мардеж 300 утла пушеҥгым йӧрыктен, 16 еҥын ӱмыржым кӱрлын.

Шуко еҥ икымше гана кӱслем колмеке, амал деч посна шорташ тӱҥалеш. Тиде моткоч виян семӱзгарым ондак Русьышто, ораваш пыштен, площадьыш наҥгаеныт да йӱлалтеныт улмаш. Но тудо угыч илышышкына пурен да пура. Туддене тачат калыкым эмлат.

Шукерте огыл, 29 майыште, Москошто кугу мардежан тӱтан годым ӱмыржӧ кӱрылтшӧ 27 ияш Эльза Яковлеват шӱм-чонжым кӱсле дене эмлен. Чаманаш веле кодеш, ятыр миллион калык илыман рӱдолаштына кугу ты азап марий ӱдыр декат м0иен шуын.

Тӱр выра аланыште шкем кычалше нарашта талантан ӱдырым тунемме верлаштыжат, пашаштыжат акленыт да пагаленыт. А ынде Волжский районысо Нурмучаш ялын ӱдыржӧ Эльза Яковлеван кӱслежат шортмо йӱкым луктеш…

Илыш корныжо

Марий Элысе национальный президент школ-интернатым тунем лекше выпускник кокла гыч ты талантан ӱдырлан кӱслем туныктышыжо Елизавета Ивановна Васютина пӧлеклен. Эльза кӱсле деке моткочак шӱмаҥын, кушто налаш да верешташ манын, педагогшо деч йодыштын. А тудыжо списатлыме семӱзгарым палымыжлан наҥгаен да ачалаш йодын. Школ-интернатын историйыштыже тыгай пӧлек икымше да пытартыш гана лийын. Ты тунемме вер деч вара педагог-влак, илышыже каньылырак лийже манын, Озаҥышке тунемаш каяш темленыт. Вет тунам ӱдырын аваже лач тушто илен да пашам ыштен. А Эльзалан тунам эше кумдан палыдыме семӱзгарым да Марий кундемым Озаҥыште чапландараш тыланеныт. Варажым ты сугынь дене ӱдыр Москошто илен, тусо марий землячествын мероприятийлаштыже выступатлен, марий семым шоктен.

Школ-интернат деч вара Э.Яковлева Озаҥысе И.В.Аухадиев лӱмеш музыкальный училищыште теоретический пӧлкаште шинчымашым нӧлтен. А 2015 ийыште МарГУ-н тӱвыра да сымыктыш колледжыште «Народное художественное творчество» специальность дене заочно тунем пытарен. «Марий калыкын тӱвыра поянлыкшым ончыктымаште да аралымаште верласе землячестве-влакын рольышт» теме дене дипломым возен. Москваште, Санкт-Петербургышто, Озаҥыште, Угарманыште илыше марий-влакын мер, тӱвыра, сымыктыш пашам наҥгаен шогымышт нерген пеш сайын шымлен да «визытанлан» арален. Вуйлатышыже историй науко кандидат, доцент Лидия Павловна Москвина лийын.

Туткар кечын…

«Мый ВДНХ-шке каем», — мане ты кечын мыланем Эльза, — каласкала аваже. — А окнаште йӱр шыжа. «Мо таче роликем дене куржтал ом шукто мо? Каныш кечем да…» , — ойлале да мыйым келге шинчаончалтыш дене пашашкем ужатен, мӧҥгыштӧ кодо. Такшым эре яра жапыште эре спорт дене кылым кучен, ролик коньки дене кошташ тыршен. Куржталышт толешат, тудым чаткан поген пышта ыле. Пеш чатка ӱдыр лийын.

А вара кугу мардеж тӱтаным тарватен. Ава чон тургыжланен. Шочшыж деке кум-ныл гана пӱтыралын, но Эльза вашештен огыл. Молан огеш нал? А вара 18 шагатат 8 минутлан йыҥгыртымеке, пучын вес могыржо гыч полицейский мутланен, Елена Викторовна деч кӧ улмыжо, шочшыж нерген йодышташ тӱҥалын, ӱдыржын да шкенжын паспортыштым кондаш кӱштен. Авалан мо кузе лиймым вигак ойлен огытыл. Лач каласеныт: «Ӱмбакыже пушенге камвозын». Варажым Елена Яковлевам кужу жап полицийыште шинчыктеныт. «Тыге, — манеш ава, — лыпланымым лӱмын вучыктеныт улмаш». 22 шагатлан гына ӱдыржын илыш дене чеверласымыжым луктын каласеныт. А варажым ава следователь дене пырля моргышко каеныт. Тушто МЧС-ын психологшо эре воктеныже лийын.

Москошто Эльза аваж дене пырля Алексеевский метро деч тораште огыл пачерым айлен иленыт. Елена ик жап оранжерейыште продавец-консультантлан пашам ыштен. А вара шочмо ялышкыже инвалид аважым ончаш пӧртылын. Тыге идалыкат пеле аважым ончен. 2014 ийыште адак Москошко пӧртылын да ик медцентрыште санитаркылан ышташ тӱҥалын. Кызытат ты сомылымак шукта.

Эльза кумшо ий банкыште кассирлан пашам ыштен. Такшым тудо 2009 ий годсек элнан рӱдолаштыже илен. Тӱрлӧ пашам шуктен: эн ончыч кевытыште кассирлан, вара кафеште официанткылан да банкыште кассирлан.

Йодыш шочеш: молан 27 ияш Эльза Яковлеван лӱмжӧ колышо-влак спискыште лийын огыл? Ӱдырын кок кидйыжыҥыштыжат «Неизвестная, 20 лет» манын возымо ластык кечен. Ты кечын тудо каналташ шонен, шӱргышкыжӧ косметикымат йыген огыл, сандене самырыкрак койын.

«Палыдыме 20 ияш ӱдыр ӱмбак ВДНХ-ште Кино тоштер воктенысе паркыште  15 шагатат 40 минутлан ӱмбакыже тополь камвозын. А такшым туткарыш логалше кок ӱдырын кидыштыже тыге возен пыштыме улмаш. Весыже Саратов область гыч. Елена тудым да шке ӱдыржым каталкыш пыштен ужатымыж нергенат каласкалыш.

Нине ӱдыр-влакын Москосо пропискышт лийын огыл гынат, рӱдоласе администраций пытартыш корныш ужаташ 110 тӱжем теҥге дене ойырен. Тыгак «Газель» машинам пуэныт.

Такшым Москошто тӱтанеш колышо кажне еҥлан ик миллион теҥгем пуаш сӧреныт. Окса… Но шкет авалан эн шерге еҥ уке гын…

Е.И.Васютина, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже:

- Эльза ойыртемалтше да волгалтше ӱдыр ыле. Тудо нылымше классыш тольо. 2005 ийысе выпускницына. Тыршен тунемын да музыка дене ик идалыкыште кок ийысе программым шуктен. Эльзам фортепиано, сольфеджио, хор дене туныктышо-влакат тудым йӧратеныт. Пытартыш кок ийыште тудо кӱслезе-влакын ансамбльыштышт вӱдышӧ артистке ыле, покшелне шинчен. Уло шӱм-чонжо дене марий семым йӧратен. Озаҥыште Эльза деч кушто тунеммыж нерген йодыныт да варажым маныныт: «Вич ий гына тунемынат? Тый шым ияш йоча сымыктыш школын программыжым палетыс».

Эльзам пытартыш гана Москошто 2014 ийыште ужынам. Тунам кӱслезе-влакын ансамбльыштым конкурсышко намиенам ыле. Эльза кок кечынжат уло кумылын толын да выступленийнам ончен. Гала-концерт кечын тудо мыланем кӱслезе-влакын ансамбльыштлан муро-влаклан у обработкым шке ыштыме нотыжо-влакым конден пуыш. Тудо профессийже дене музык дене кылдалтын огыл гынат, шӱм-чонжо дене музыкант лийын. Ошалгырак ӱпан, канде шинчан да модель гай мотор капкылан, шыргыжал-шыргыжал колтышо, оптимист шӱлышан ӱдыр ыле. Юмыжо эн сай еҥ-влакым ойырен наҥгая шол…

Нурмучашыште кум пӧртан да ик кудывечан суртышто Яковлевмыт келшен илат. Но ныл ий почела тышеч колоткам луктыныт. 2014 ийыште Руслан уке лие, вес ийынже Валя колыш, 2016 ийыште – авашт, а тений – Эльза. Мо ӧрыктара: нуным эре пайрем кечын ужаташ логалын.

Э.Яковлевам Москошто ужаташ банкыште пашам ыштыше ден школ-интернатыште тунемше йолташыже-влак, 1 июньышто Корамас кундемышкат йолташ ӱдыржӧ-влак миеныт.

Эльзам шочмо Нурмучашышкыже кондымеке, колотка гыч поро пошкудыжо-влакым пуйто шыргыжалын ончымыла чучын. Корамас шӱгарлаште Эльзам ӱмаште колышо ковайже ден 16 ияш Яна Логинова воктене вераҥденыт. Ӱмаште ноябрьыште Озаҥыште тунемше, «Лай мардеж» ансамбльыш коштшо, флейте дене шоктышо Янан ӱмыржӧ трагически кӱрылтын ыле. Ынде нуно кававомыш гыч мемнам эскерат…

Р.П.Николаева, икымше туныктышыжо:

- Эльза икымше классыштак моло йоча деч кугурак капан ыле. Пеш вашке вийнен кайыш. Кушташ пеш кертеш ыле. Эрге-шамыч туддене куштеныт гын, кидым кучен пӧрдмӧ годым парня вуйыш шогалыныт. Тунемаш пеш тыршен. Оля Ильина ден Катя Осипова дене пырля коштыныт. Нунылан нылымше классыште посна заданий-влакымат пуэденам. Кумытын библиотекыш каят, тӱрлӧ пашам, материалым уроклан ямдылен кондат ыле. Вара Чодыраял гыч Оля дене пырля школ-интернатыш кайышт. Ольга Ильина варажым Озаҥысе консерваторийым тунем пытарен, кызыт туштак музыкальный школышто туныкта.

Туныктышо шке тунемшыжын куанже да ойгыж дене ила. Ялышке Эльза толын гын, вашлиймеке, эре шкеж нерген каласкален. Аваже Эльзам шкетын ончен куштен, туныктен лукташак тыршен. Шкежат МарГУ-м йошкар диплом дене тунем лектын, ӱдыржат йошкар дипломым налын.

Н.Н.Яковлева, директорын воспитаний паша шотышто алмаштышыже:

- Мый Эльзан еҥгаже лиям. Шочынжо Ярамарий гыч улам. Ты ешыш 1998 ийыште марлан толынам. Эше сӱаныштынак пелашемын кум акажын ӱдыржӧ-влак марий тувырым чийымышт дене шарналт кодыч.

Пелашем, Руслан Викторович, Эльзан аважын шольыжо. Ты еш поро кумылжо дене ойыртемалтын. Ава лийшем шочынжо Морко район гыч лийын, ӱмыржӧ мучко шке диалектше дене йытыран мутланен. Тыште куд йоча кушкын: Настя, Елена, Ирина, Руслан, Валя, Марина. Эльза шуко лудын, чытыше ӱдыр кушкын. Чыла предмет дене «визытан» отметке лийын. Кум ӱдыремланат пример ыле. Иктыже тудым ончен, «Авай, тыге тунемаш лиеш мо?» манын, ӧрын ойла ыле.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: