"Сылнылык тӱня" рубрик, 2017 ий, Пеледыш тылзын 15-ше кечыже

Ок вурсо, ок шылтале, шымата гына гармонь

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

ПочелинаПровой вел Нуктуж ялем, мый тыйым йӧратем, тыйын нергенет кугешнен муралтем. Ачам-авамын суртшо, ужар шудан изи урем – Метри арка, пошкудем-влак, чарайолын куржталме, чертала модын тӧрштылмӧ… Чыла тиде шарнаш веле кодын. «Куку мура ик вере, шӱшпык шӱшка вес вере. Провой велеш шочын-кушкым, ӱмырем эрта вес вере», — муралтем.

Мый изинек мураш-кушташ йӧратем. Ачам шоктен моштен огыл гынат, гармоньым налын. Семӱзгар я ик вере шинча, я вес вере. Мыланем жалын чучын. Гармоньым кидыш нальым, ик кнопкым да весым темдальым, сем-влак шочаш тӱҥальыч. Воштончыш ваштареш шинчын, кнопкым темдыштынам. Тыге латкок ияшак гармоньым шокташ тунемынам. Ожно кочамат тальянке дене шоктен. Авам мыйым садыш кайыме йолгорнеш ыштен да тугак манын: «Ӱдырем, лий гармоньчо». Пиалан улам, 85 ияш авам ила, йол ӱмбалне коштеш. Мийымынам вуча, кажне гана ӱстембалне — пушкыдо шокшо когыльо, перемеч да вужга мелна. Ача-аванан вич икшывышт кушкынна, эн кугужо мый улам.

Изиэм годым шӱшпык гай йӱкан Роза Рыбакован мурымыжым радио дене шӱм шулен колыштынам, радиоприёмник деке пызнен веле шинчынам. Тудын гаяк лияш да иктаж гана тудын дене вашлияш шоненам. Пӱрымаш йӧратыме мурызем дене ваш ыштен. Тиде 1966 ий 19 августышто лийын. Роза Рыбаковам, Волжский район Шайра ӱдырым, Маргостеатрын артистше Аркадий Орлов марлан налеш. Тудо Звенигово район Митиполко ял гыч. Тушко мый ковам да авам дене сӱан ончаш лӱмын каенам. А Волжский районын тыгай йӱлаже: качын суртыш ӱдырым кондымеке, пеленже ӱстел коклаш ӱдыр йочам шындат. Тиде йоча мый лийынам — латик ияш ӱдыр. Да тиде кастене ме Роза дене акак-шӱжарак гай эре кидым кучен коштынна.

Медведево район Краснооктябрьский посёлкышто 1976 ий годсек илем, эре ик вере — «Марийское» чывефабрикын котельныйыштыже — лаборант-операторлан пашам ыштем. Ынде куд ий сулен налме канышыште улам гынат, пашам коден омыл.

Ныл ӱдырем, ныл уныкам улыт. Ӱдырем-влакын изиракышт годым еш ансамбль дене Марий Эл мучко мурен-куштен коштынна, калык кажне номернам рӱж совым кырен вашлийын. Кузе йочам-влак шочыныт, кок ияш лиймекыштак, иктын-иктын сценыш лукташ тӱҥалынам. Тыге йочам-шамыч изинек сылнылык тӱняш авалтын кушкыныт. Изиракышт годым нелырак ыле. Иктым школыш, весым йочасадыш ужатет, суртсомылкам ыштен шуктыман. Пӧръеҥ пашажат шканемак логалын. Чыла шотыштат йӧнан пачерыште иленна гынат, ондак вольыкымат ашненам.

Икымше марием дене латвич ий пырля илымеке, ойырлаш логалын, кум ӱдырем дене кодынам. Икымше дене еш пиал волгалтын огыл гын, ала кокымшыжо илыш куаным конда шоненам. Но весыж дене лу ий келшен илымеке, пелашемын ӱмыржӧ кӱрылтын. Тудын деч вич ияш Оля ӱдырем кодын. Ынде нуно шке ешышт дене илат. Пытартышыже Москосо кугыжаныш университетым тунем лектын, магистратурышто тунемеш. А мый мӧҥгыштӧ шинчен омак керт.

Посёлкыштына «Кудёрушки» руш калык ансамбль уло. Тушко коштам. Туддеч поснат мыйым ятыр концертышке ӱжыт, шуко сӱаныште куштыктенам. Мастарлыкем конкурслаште тергем. Чап грамот, диплом-влак ятыр погыненыт. Сценыш лектам гын, вачӱмбачем 20-25 ийым кудалтем. Южгунам Катя ӱдырем пеленем сценыш лектеш. Тудо шиялтыш дене шокта, мый – гармонь дене, тӱмырымат пералтен колта. Мемнан пу совлат модеш, колдырмат (бубен) уло. Мурем-влак Марий Эл радио дене йоҥгат. Кум ий ончыч икымше мурем лекте. «Ах, молан» маналтеш.

Ынде 50 ий гармонь дене кылым кучем. Тудо илышемлан куаным конда, чон ласкалыкым пуышо эм гаяк. Пелашем олмешат тудак: ок вурсо, ок шылтале, ныжыл семже дене шымата гына. Так шокталтен колтем – ойгем шула, чонем куанен мура. Муро тӱня деке лишыл улмо мыланем нелылыкым сеҥаш вийым пуа, ныл ӱдыремын, ныл уныкамын полышыштым эре шижын шогем.

Галина Почелина.

И.Речкинын фотожо.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: