"Марий йӱла" рубрик, 2017 ий, Пеледыш тылзын 16-шо кечыже

Сӱан пайрем, мыняр куаным пӧлеклышыч

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Шошо ага пашам ыштен пытарыме деч вара пӱтынь марий калык пӱртӱс лоҥгаште Пеледыш пайремым пайремла. Морко посёлкышто пайрем 11 июньышто эртен. Мероприятий программе моткоч оҥай да чапле лийын. Пеледыш пайрем годым «Сӱан пайрем» национальный сӱан йӱла фестиваль-конкурс кумшо гана эртаралтын. Тушто республикысе тӱрлӧ районла, тыгак Чуваший да Башкортостан, Екатеринбург ола гыч толшо 18 коллектив мастарлыкшым ончыктен.

12Кажне участник тиде пайремлан тылзе ончычак ямдылалташ тӱҥалын. Чот тыршеныт. Сӱан суртым ямдыленыт, тӱрлӧ национальный кочкышым кӱэштыныт, ойыртемалтше кидпашам ыштеныт.

Кеч-могай конкурсышто эн первый выступатлаш нелырак. Икымше номер гычак конкурсын кӱкшытшым умылаш лиеш. Морко район Кораксола да Марий Кужер ялласе клуб-влакын пашаеҥышт «Ӱдыр йӱктымаш» йӱлам модын ончыктеныт. Сценарий оҥай лийын. Технический могырым нелылык ыле гынат (микрофон сайын шоктен огыл), «артист-влак» койышышт дене савыреныт.

Канаш районысо (Чуваший) «Шевле» калык фольклор коллектив чуваш национальный сӱан йӱлаж дене палдарен. Нуным калык поснак чот шокшын вашлийын. Ойыртемалтше национальный костюм, вуйчием, муро-влак  — чылажат кумылым нӧлта.

Пошкырт кундем Краснокам районысо Кояново села гыч «Таныптӱр сем» фольклор ансамбльын участникше-влак качын суртыш ӱдырым кондымо, сӱаным тарватыме, пура коркам йӱмӧ, кузыкым пуымо йӱла-влакым ончыктеныт. «Таныптӱр сем» ансамбль марий тӱвырам, йӱлам аралымаште чот тырша. Участник-влак тӱрлӧ конкурсышто, фестивальыште марий койышыштым ончыктат. Ӱмаште нуно Москосо Пеледыш пайремыште участвоватленыт. «Краснокам районышто марий шӱлышан еҥ-влак илат. Мемнан дене чыла манме гаяк йӱлана аралалт кодын. Сӱан йӱламат шот дене шуктена. Мый 39 ий ончыч марлан лектынам. Ик тылзе марий сӱан лийын. Ӱдырын пидын, урген, тӱрлен, комбо пуным кӱрын, шорыкым тӱредын, мелнам кӱэштын моштымыжым тергат. Вара веле тудым качын суртышкыжо наҥгаят. Эрвел марий-влакын сӱан йӱлашт нерген книгам возаш лиеш. Мемнан сӱан пеш оҥай да ойыртемалтше. Мутлан, савуш ден ончыл шогыш каче деч эрге але ӱдыр йоча эн ончыч шочшо манын йодыт. Эрге вашешта гын, нуно вакшышым шарыме годым тӧшак йымаке товарым, ножовкым, икманаш, пӧръеҥ ӱзгарым оптат, а ӱдыр йочалан гын – курчакым, тувырым, салмам да молымат. Кызытат нине йӱла-влак аралалт кодыныт. А сӱан мурына-влак могай улыт! Ӱдырым еш гыч наҥгайыме годым, мутлан, тыге муралтена: Арымшудо – кочо шудо,

Корем воктенак кодшо.

Пыльдик-польдик койышетше

Ава суртешак кодшо», - ойла ансамбльын художественный вуйлатышыже Ирина Михайлова.

Параньга район Элпанур ялысе клубын коллективше фестиваль-конкурсышто ӱдыр суртыш сӱан дене толмаш йӱлам модын ончыктен. «Тыгай конкурсышто икымше гана участвоватленна. Мемнан тӱҥ цельна сеҥаш огыл, а шкенам ончыкташ, моло районласе сӱан йӱла нерген пален налаш, опытым погаш лийын. Сӱан суртым ямдылымаште ме шуко тошто арверым, ӱзгарым кучылтынна. Экспонат-влакым, мутлан, шепкам Элпанур школысо тоштер гыч конденна», - манеш «Элпанур кундем» коллективын художественный вуйлатышыже Светлана Автономова.

«Сӱан пайремыш» Марий Эл Республик вуйлатышын сомылжым жаплан шуктышо А.А.Евстифеев толын. Тудо кажне «сӱан суртыш» пурен, национальный кочкышым тамлен ончен, пурам подылын. «Пеледыш да сӱан пайрем-влак – тӱвыра да этнотуризм пайрем. Тудо национальный культурым, йӱла-влакым арален кодаш, самырык-влакым воспитатлаш, Марий кундемнам йӧраташ полша», - ойлен Александр Евстифеев. Палемдыман: вуйлатыше тиде кечынак Унчо селасе этнокультурный комплексыш миен коштын.

Ныл шагат жапыште фестивальын тӱҥ сценыштыже марий, чуваш, удмурт, руш джа татар калык-влакын сӱан йӱлашт ончыкталтын. Номер-влак национальный йылме-влак дене шындыме лийын гынат, ончаш толшо-влак чылаштым умыленыт, шонем. Жюрилан эн сайжым палемдаш неле лийын. «Сӱан йӱлам эн сайын модын ончыктымо» номинацийыште икымше верым «Зардон» удмурт калык фольклор ансамбльын коллективше (Марий Турек район) налын, кокымшо верым – Йошкар-Оласе «Царёв город» фольклор коллектив, а кумшо верым – «Чувашъен» ансамбль (Звенигово ола) да «Элпанур кундем» коллектив (Параньга район).

«Эн сай фольклор коллектив» номинацийыште «Кушна мланде» (Морко район) ансамбль сеҥен. «Эн сай сӱан сурт» номинацийыште Элембай тӱвыра пӧртын (У Торъял район) коллективше икымше верым налын. Жюри тылеч посна эн сай сӱан гармонистым палемден. Тудо Арсений Яйцов лийын.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: