"Рубрик деч посна", 2017 ий, Пеледыш тылзын 28-ше кечыже

Урал марий калыкым чапландарат

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

Свердловск кундем Арти район Изи Тавра селам шуко вере палат да Урал марий-влакын марий йӱлам аралыше ик эн рӱдӧ верыштлан шотлат. Тысе тӱвыра пӧрт пелен йоча-влак «Изи аршаш», кугурак-влак «Чолга шӱдыр» ансамбльлаш коштыт, тыгак «Кечыйол» драмкружокым чумырымо. Нине ансамбльлашке да драмкружокыш коштшо чолга еҥ-влак Изи Тавра але вес семынже Ӓкӹдрӓ селан чапшым тӱнямбалне нӧлташ тыршат. Теве кызыт Пеледыш пайремышкына «Чолга шӱдыр» коллектив вуйлатышыже Маргарита Ильинична Александрова дене пырля толын кошто.

DSCN6553

Клуб пеленак школ верланен. Таче ме изирак экскурсий дене тушко пурен лектына. Кок урем ушнымаште кок пачашан оралте торашке койын шинча. Изи Тавра школышто 108 йоча тунемеш, 17 туныктышо шинчымашым пуа.Школ пеленак кок йочасад шотлалтеш:Изи Тавра ден Пагышал ялласе. Нине кум учрежденийыште 72 еҥ пашам ышта. Ты кугу коллективым Любовь Анатольевна Иванова (снимкыште) вуйлата. Лач тудак мемнам порын вашлие да унам ыштен колтыш.

Увер рӱдер дене икте

Эн ончычак школысо библиотекыш пурышым да тысе паша нерген пален нальым. Тушто Л.Г. Пашаева ынде 18 ий пашам ышта. Библиотекарьын пашажым палыдыме еҥ «Йоча-влаклан книгам пуэдаш йӧсат огыл» манын шоналта. А вет сомылжо лач тиде гына огыл.

«Мемнан библиотекына информаций рӱдер, манаш лиеш. Интернет кӱлеш – книгагудыш пурат. Иктаж-мом копироватлаш, кагазыш лукташ – адак тышке. Эсогыл вес ялла гыч тунемаш коштшо икшыве-влак, автобусым вучышыштла, жапым библиотекыште эртарат. Тидыжым шинчымашым ешараш, книгалан шӱмаҥдаш сай корнылан шотлыман», — каласыш Людмила Григорьевна.

Л.Г.Пашаева специальностьшо дене — тӱҥалтыш класслам туныктышо. Педагоглан, продлёнкышто воспитательлан пашам ыштен. Стажше 28 ийыш погына. Кызыт Изи Тавра школ библиотекын фондыштыжо 4000 утла экземпляр книга уло. Марий книга шагалрак. Шукыж годым тысе йоча-влак марла йомак-влакым йодыт. А шочмо йылме дене учебник йӧршеш тошто, южыжо 1980-ше ийлаштак савыктыме.

Изи Тавра школышто марий йылмым тӱрлӧ ийлаштат тунемыныт, лачак 1970-ше ийлаште ик жаплан ты предмет лийын огыл. 2013 ий годсек марий йылме дене урок тӱҥалтыш класслаште гына эртаралтеш.

DSCN6546

«Ончыч школыштына марий йылме дене олимпиаде эртен, Йӱштӧ кочайлан почеламутым марла каласкаленыт. Кызыт оча-влак кушташ-мураш коштыт, а марла кутырымаш ий еда шагалемеш. Школыштына кугурак класслаштат марий йылмым туныкташ тӱҥалман, уке гын ялыштына самырык тукым рушла веле мутлана», — чонжым почо Людмила Григорьевна.

Школышто марий йылмым Эльвира Ивановна Дмитриева туныкта. Тудо уроклаштыже марий шомак-влакын мом ончыктымыштым умылтарымашлан шуко жапым ойыра.

Изи ТавраТоштерыште — поян материал

Тунемше-влакым шымлымаш пашам возаш руш йылмым туныктышо Маргарита Андреевна Оборина кумылаҥда. Эше икмыняр ий ончыч тудо Москошко ик тунемшым, Ксения Акаевам, намиен. Тушто «Изи Тавра селаште тойымо йӱлан ойыртемже» теме дене пашаштым араленыт. Тунемшылан Аний кова (Иванкина) полшен. Тудын ойлымыж почеш, колышо еҥлан у вургемым чиктен пышташ огеш лий. Сандене Аний ковайлан шкаланжат чийыме марла тувырым чиктен пыштыме. А ӱдыржӧ ямдылен кодымо у вургемжым тоштерлан пуэн коден. Аний кокайын тыршымыжым ялыште шарнат, вет тудо К-700 трактор оравашкыже пуым шкетын опта ыле.

Тоштерым Валерий Борисович Бакетов школышто туныктымыж годым почын. Кызыт тыште Изи Таврам историйжым, тысе марий йӱла дене палдарыше, ойыртемжым ончыктышо 500 утла экспонат уло. Тышкак эше совет жапысе медаль ден значок-влакым уштарыман. Тудыжо моткочак шуко погынен.

2008 ийыште Валерий Борисовичын сулен налме канышыш лекмыж деч вара ты пашам Маргарита Андреевна шукта. «Ме кажне экспонат нерген материалым погаш тыршена, — каласыш тоштер вуйлатыше. — Тоштерыште мыланем тынар погым ӱшаненыт, тидын нерген самырык тукымлан ойлен-возен кодыде ок лий. Тыгак тысе тӱвыра пӧрт ансамбльым вуйлатыше Маргарита Ильинична Александрова шынашовычым, кӱнчылам шӱдырымӧ орвам, станокым пуыш, тудым тӧрлатышна. Теве эше кинокамерым уэмдыман». Тыште спортсмен-влакын кубокыштланат вер уло.

DSCN6548

«Акрет годсо фотокартычке-влакым кызытеш архивыш пыштенам. Но нунат экспонат улыт, нуным уэмден, тунемше-влак дене пырля келыштарена, варажым молыланат ончыкташ лиеш, — ойла Маргарита Андреевна. — Ятыр статья ден фото-влакым корреспондент семын возен шогышо туныктышына Захар Иванович Мишин пуэн коден. Тудын материалже-влакым посна сборникеш печатлен луктынна. Тыште эше чылажымат радамлаш ситыше паша лыҥ погына».

Эн тошто ӱзгар – ХVII-ше курымысо ыр. Тудым В.Б.Бакетов муын. Тудо жапыште Изи Тавражат лийын огыл. Ты селан историйже 1760 ий гыч тӱҥалеш. А эн шергакан арверым – кидшолым – тоштер гыч кораҥдаш верештеш.

Тоштерысе экспонат-влакым пожар ваштареш кучедалше службын вес верыш кораҥдаш кӱштен. Сандене вес верыш кусараш да стенд-влакым уэмдыме нерген шонкалат, мом кузе ыштышашым лончылат ыле. У тунемме ийыште тудо у верыш кусна да у тӱсым налеш манын ӱшанена.

Эльвира Терентьева.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: