"Кугарнягудо" рубрик, 2017 ий, Сӱрем тылзын 13-шо кечыже

Марий калык дек шӱман татар пӧръеҥ

Статьян авторжо Светлана Кушакова

Марий эстраде муро тӱняште, тӱвыра аланыште тудын лӱмжым чӱчкыдын колаш логалын. Национальностьшо дене татар гынат, ятыр марий мурылан семым возен, пеҥгыде кылым кызытсе марий поэт, самырык возкалыше-влак дене куча, Марий кундемыш чӱчкыдын толын коштеш. Кодшо арнян «Кугарня» газет редакцийыште Жаудат Гильманов уна лийын.

Икымше марий муро диск-влак лектыныт

«Марий Элым кокымшо шочмо веремлан шотлем. Тыште мый чӱчкыдын лиедем. Изиш марла мутланенат моштем. 2003 ийыште Йошкар-Олаш толмем годым марий муро дискым кевытлаште кычалынам, марий муро-влак вет моткоч сылне улыт, йолташем, родем-шамычлан колыштыктем шоненам. Тунам Озаҥысе ик продюсер рӱдерыште пашам ыштенам. Ик кевытыште йодам, весыште, тыгай диск-влак уке улыт манын, икте почеш весе ойлат. Ты кечын Озаҥыш ик кугу шонымаш дене кудальым: рӱдерыште пашам ыштыше йолташем-влакым марий муро диск-влакым лукташ тараташ. Кузе, могай мутым муынам, ом шарне, но мыйым умылышт да ты пашам мыланем ӱшанышт, — мутланымашым тӱҥале Гильманов. - Марий кундемыште улыжат тудо жаплан кок еҥым паленам: мурызо, Марий Эл Республикын калык артистше Вильсур Хамеевым да тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министрын алмаштышыже Галина Ширяевам. Тидын дене пайдаланен, шке пашам тӱҥальым. Эн ончыч шонымашем Галина Степановналан каласышым. Тудын гоч Эрик Юзыкайн да Андрей Чемышев дене палыме лийым. Чемышев марий концертым ончаш наҥгайыш. Тунам мурызо Влад Николаев мер-политик рӱдер сценыште мурен. Тыгерак дисклан материалым погаш тӱҥална. Ятыр самырык мурызо дене палыме лийынам. Роза Искакован мурымо «Кузе илет, авай?», «Тол, тол, мый манам» муро-влак мурызо семын пеҥгыдемаш полшеныт. 2004 ийыште шыжым «Мурпӧлек» икымше марий дискым лукна.

Ты жапыштак Наташа Егорова (Захарова) дене палыме лийынам. Тудлан мурым пӧлекленам. А октябрьыште Сеҥымашын XXX идалыкше лӱмеш полатыште икымше лицензионный муро диск-влакын презентацийыштым ыштыме. Тушко калык тич погынен. Тылеч вара мурызо-влак дене утларак пашам ышташ тӱҥална. Икымше дискым Светлана Дмитриевалан возенна. Моктанен ойлашат лиеш, тунам финн-угор калык-влак кокла гыч иктат шочмо йылме дене эше муро дискым луктеден огыл».

Самырык мурызо-влаклан полша

Мемнан газет редакцийыш Жаудат Гильманов Йошкар-Олаште лиймыж годым эреак пура. Мутлан, 2014 ийыште толмыж годым самырык мурызо Сагида дене палымым ыштен. Тунам тудо газетын эртарыме «Йӧратымашын уло юзо вий» концертыштыже икмыняр мурыжым мурен. Тидым шарналтен, йодде шым чыте, «Марий ӱдыр-влакым мурызо корныш шогалтымаште кызытат тыршеда?»

«Марий ӱдыр-влак мотор улыт. Моторлык дене пырля эше пеш талантан. 2014 ийыште Сагида шӱдыр семын чӱкталташ веле тӱҥалын ыле. Тудо Волжский район Куршамбал ялыште шочын-кушкын, почеламутым возкален, но самырык еҥым вет туныктен шогышо, шӱкалтышым ыштыше еҥ лийшаш. Сагида шке жапыштыже тӱрлӧ мероприятийлаште, пайремлаште мурен. Но марлан лекмеке, марийже дене Краснодар крайышке илаш куснен. Тыге пашана кӱрылтӧ. Вара Галина Осипова дене пашам ыштыме. Тудат икмыняр жап гыч илыш корныжым йӧршын вашталтыш. Кызыт военный», - мане Ж.Гильманов.

Продюсер семын Жаудат Гильманов кызытат самырык-влак коклаште талантан еҥ-влакым кычалеш. Самырык поэт-влак дене палыме лиеш. Нунын почеламутыштлан семым келыштара. У шӱдыр-влакым чӱктымӧ пашажым кудалтен огыл. Татарстан кундемыште илыше ик самырык марий ӱдырым сценыш вашке лукташ шона. Тудо татарлат, марлат сылнын мурен мошта. Но лӱмжым кызытеш ыш каласе, вес гана палымым ыштем, мане.

Жаудат Гильмановын мурыжо-влак Марий Эл радион эртарыме «Идалыкысе муро» концертыштыже чӱчкыдын ойыртемалтыныт. Ик ийын икмыняр муро иканаште («Чон муро» Марий Эл Радио коллектив мура, «Салтак» Сергей Романов мура, «Илыш корно» Эльвира Токташева) концертыш логалын. Кызыт Жаудат Гильмановын мурыжо-влакым Иван Смирнов, Володя Матвеев, Эльвира Токташева, Роза Искакова, Олег Славин, Светлана Строганова, молат мурат. Ик муро концертше 2010 ийыште Шкетан лӱмеш драме театрыште эртаралтын, «Тыланда» маналтын.

«Салика» фильм войзалтын

«Концертым ямдылыме годым тунамсе театр вуйлатыше Юрий Русанов дене палыме лийынам. Вара марий спектакльым яндар южышто шындаш да видеокассетыш войзаш пырля шонымаш лектын. Юрий Петрович марий сылнымутышто кумдан палыме пьесым — «Саликам» — шындаш темлыш. Ондак «Саликам» Курыкмарий районысо кава йымалсе тоштерыште войзаш кутырен келшыме ыле. Вара, тушто мардежвакш укелан кӧра верым вашталташ логале. Морко районысо Унчо ялым ойырен нална. Фильм ныл кечыште шочын. Нылымше кечын Йошкар-Ола воктенысе ик кундемыште войзымо. Фильмым лукташ пеш шагал окса ойыралтын. Ик тылзыште монтажым ыштыме. «Салика» фильм калыклан келшен. Шкем пагалыше кажне марий, очыни, тудым ончен. Чаманен каласаш логалеш, фильмын пиратский версийже чот ешарлтмылан кӧра окса роскотым ужалыме дене петырен кертме огыл. Но тиде тӱҥжӧ огыл. «Саликам» марий тӱняште веле огыл, моло эллаштат порын вашлийыныт, Эстонийыш лӱмын ончыкташ намийыме. Тӱнямбал мусульман кино фестиваль кажне ийын Озаҥыште эрта. Тушко 40 эл гыч тӱрлӧ пашам аклаш луктыт. Фестивальын положенийышкыже фильм огеш пуро гынат, конкурсыш пурталтдыме семын кайыже манын наҥгаен пуышым. 100 фильм кокла гыч «Саликам» ончышо-влак, поснак мусульман ӱдырамаш-влак, кынел шогалын, совым кыреныт», — шарналта Ж.Гильманов.

40 утла марий мурым возен

Жаудат Гильманов — шке кундемыштыжат моткоч палыме еҥ. Тудо 1995 ий годсек татар эстраде мурызо-влак дене пашам ышта. Сулло артист лӱман 25 еҥлан тыгай кӱкшытыш шке жапыштыже шуаш полшен. Ик артистке дене поснак кугешна.Тудым чыла гаяк федеральный каналлаште ончыктеныт.

Рузалия апа ( кусараш гын Рузалия кока) 73 ияш улмыж годым калыклан палыме лийын. Тудо — Ж.Гильмановын аважын шочмо шӱжарже. Ик родыжын лӱмгечыж годым мурымыжым колыныт да пелашыже «Шарнымашеш кодшо манын, айда тудын мурыжым возена?» — йодын. Рузалиян ныл мурыжым возымеке, татар калык мурылан кызытсе сыным пуэн, дискым луктыныт. Кызыт Гильмановын марий почеламутлан семым келыштарыме 42 мурыжо уло, а татар йылме дене 500 нарыш погына. Каласаш уто огыл шонем, Жаудат Гильмановын тыршымыжлан кӧра Татартсаныште татар радио икымше гана ойлаш тӱҥалын. Марий Эл радиом почмо годым туддеч каҥашым йодыныт ыле.

Жаудат Гильмановын илыш корныжым ончалаш гын, Озаҥ олаште шочшо да тыштак химико-технологический институтым пытарыше рвезе нигузе тӱвыра корным шогалеш манын от шоналте.

«Дипломым налме деч вара институтыштак лабораторийыште пашам ышташ кодынам. Йошкар-Оласе «Марбиофармыш» , Новочебоксарскысе химический заводыш документ дене кажне арнян кудалыштынам. Икана йолташем нине кундемлаште концерт ден спектакль-влакым эртараш иктаж-кӧ дене кутырен келшаш йодын. Мыят келшенам. Вара мый дечем мурызо Салаватым концерт дене кондаш йодыныт. Тунам мый икымше гана тудым вес кундемыш концерт дене луктынам. Тыге тӱвыра пашашке эркын кусненам, тудо жаплан химий лабораторийым петырен шуктеныт ыле. Ты паша гыч икмыняр гана каенам. Озаҥ зоопаркым вуйлатыше кок ий лийынам, КХТИ студклубым вуйлатенам», — мане тудо.

Еш – илыш куан

Ж.Гильманов ӱдырым вараш налын. Резеда ӱдыржӧ шукерте огыл марлан лектын, шыжым уныкам вуча. 17 ияш Азат эргыже шудышто хоккей дене Татарстан Республикын сборныйыштыжо профессионально модеш, ныл гана Россий чемпион лийын, Испанийыште, Турцийыште тӱнямбал кубок верч таҥасен. Пелашыжат, ӱдыржат тӱҥалтыш класслам туныктышо улыт. Эргыжат педагогике направленийым ойырен налын, физический культурым туныктышо специальностьлан тунемеш, профессиональный спортсмен лийнеже. Но ача тидлан изиш торешлана, спортсмен пашан ӱмыржӧ кӱчык манеш.

Марий калык деке шӱмаҥ улмыжым тыге умылтарыш: «Авам Татарстан кундем Высокогорский районысо Дубьязы ялыште шочын. Ешыштына тыгай историй уло. Кугезе Марьям ковам марий лийын. Тудым кочам сӱанже годым шолыштын, шочмо суртышкыжо конден. Садлан мыят изиш гынат марий улам».

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: