"Рубрик деч посна", 2017 ий, Сӱрем тылзын 28-ше кечыже

Оптышыш логалаш огыл манын…

Статьян авторжо Светлана Кушакова

Пытартыш жапыште калыкын погыжым, оксажым иктаж семын ондален налме койыш кумдан шарленыт. Россий Уголовный кодексын 159-ше статьяже тыгай осал пашам «мошенничество» манын палемда. Молан еҥ-влак ондалымылан ӱшанат? Кузе ондалалтыт? Эҥгекыш логалаш огыл манын, мом ыштыман? Чыла тидын нерген МВД-н Йошкар-Оласе управленийжым вуйлатыше Анатолий Васильев дене мутланышна.

васильевТыгай преступлений-влакым шымлымеке, нуным кок тӱшкалан шелаш лиеш. Иктыже мобильный кылым да интернетым кучылтын ышталтеш. Тудо «Тендан картдам блокироватлыме…», «Картдам жаплан кучылташ чарыме…», «Тендан эргыда але вес родыда ДТП-ыш але полицийыш логалын», «Те оксам але иктаж пӧлекым сеҥен налында» смс-увер-влак дене кылдалтыныт. Мошенник-влак тыгак тӱрлӧ увертарымаш сайтлаште (мутлан, «Avito», «Triumf-avto», молат), социальный сетьлаште, интернет-кевытлаште ондалкалат. Моло осал пашам общеуголовныйлан шотлымо. ЖКХ, социальный але медицине, страховой организаций пашаеҥ семын толын ондален шолыштыт. Тыгак мужедаш, иктаж-мом налаш темлат.

«Мошенник-влак ӱшаныш пеш куштылгын пурен моштат. Еҥ-влакат оксам писын ыштен налаш шонат, садлан тыгай эҥгекыш чӱчкыдын логалыт. А вет яра сыр капканыште гына. Мошенник-влакын ондалыме йӧнышт шотышто телевидений, газетла гоч ятыр ойлена, общественный верлаште листовко-влакым шаркалыме, туге гынат тыгай осал паша огеш шагалем. Шукынжо «Мый тыгай азапыш ом логал, тыгай мый денем ок лий» манын шонат. Кокымшо, кумшо ганат южгунам ондалалтын, оксашт деч посна кодыт», — палемда Анатолий Северьянович.

Садлан мошенник-влакын ондалыме йӧныштым эше ик гана ушештарена.

«Тендан картдам блокироватлыме…»

Тыгай смс-увер телефоныш толеш. Палемдыме номер почеш йыҥгыртымеке, «банк пашаеҥ» тендан картыда нерген йодыштеш, номержым, мыняр окса тушто улмым пален налеш. Окса карт гыч ынже йом манын, банкомат гоч икмыняр действийым ышташ темла. Икмыняр жап гыч окса мошенник деке кусна. Тыгай йӧн дене 26 апрельыште ик ӱдырамашын 63 тӱжем теҥгежым шолыштыныт.

«Тендан эргыда ДТП-ыш але полицийыш логалын…»

Тыгай йыҥгыр Йошкар-Олаште илыше ик ӱдырамаш деке 11 шагат йӱдым лийын. Эргыжын лӱмжӧ дене мошенник-влак йыҥгыртеныт, ДТП-ыш логалын, еҥым тӱкымыж нерген каласеныт. Кызыт полицийыште, операцийым ышташ 39 тӱжем теҥге кӱлмӧ нерген ондален ойленыт. Оксам телефон номерыш колташ йодыныт. Ӱдырамаш иканаште ӱшанен, вара веле эргыжлан йыҥгыртен да ондалалтмыж нерген пален налын.

Южгунам следователь уголовный пашам ынже тӱҥал манын, оксам колташ йодыт.

«Авито» сайтыште шеклане!

Интернет сайт гоч иктаж-мом налме але ужалыме годым шекланыман. «Авито» сайтысе уверыште ончыктымо телефон дене мошенник-влак йыҥгыртат. Сатум налаш ямде улмышт нерген ойлат да оксам банкысе картыш колташ манын, тудын реквизитшым (картын номержым, озан лӱмжым, действий жапшым, молымат) йодыт. Мошенник шушаш жапыште окса картышкыда толеш манын ӱшандара, а икмыняр жап гыч картыште окса йоммо нерген оза пален налеш. Вес случайыште мошенник иктаж арверым ужалымыж нерген увертара. Йыҥгыртыше еҥлан арверын акше деч икмыняр ужашым ончылгоч тӱлаш йодеш. Оксам колтымеке, мошенник йомеш.

Тений 2 майыште ик ӱдырамашым 7 тӱжем теҥгелан ондаленыт. Тудо «Авито» сайтыште диваным ужалымыж нерген увертарен.

Нимо яра ок логал

19 майыште ик пӧръеҥлан телефонышкыжо «Те ноутбукым сеҥен налында, тыгай телефон номер дене йыҥгыртыман…» смс-увер толын. Тудо палемдыме номер дене йыҥгыртен да мошенник-влакын счетышкышт 5300 теҥге оксам колтен. Тыгай смс почеш йыҥгыртымеке, призым налаш комиссийым але налогым тӱлаш оксам «Киви», «Яндекс» да моло электрон оксагалташ колташ йодыт.

БАД уда качестван

Уда качестван сатулан компенсацийым тӱлымӧ нерген йыҥгыртен каласат. Но тӱлымӧ деч ончыч комиссийым але налогым тӱлаш йодыт. Ӱшаныше еҥ банкыш каен, мошенник-влакын счетышкышт оксам колта. Тыге 67 ияш шоҥгыеҥым апрельыште ондаленыт. Тудо тылеч ончыч биологический активный добавкым налын улмаш. Пенсионеркын ик гана оксам колтымекыже, тыгай йыҥгыр эше икмыняр гана лийын. Тудым пеш шуко оксажым «Шупшын луктыныт».

Социальный сетьлаште оксам арымеш йодыт

Социальный сетьлаштат мошенник-влак «пашам ыштат». Еҥ-влаклан иктаж-могай палымышт деч оксам арымеш пуаш йодмо шотан увер толеш. Тудлан ӱшанен, еҥ-влак палемдыме банкысе картыш але киви-оксагалташ оксам колтат. Шукышт ондалалтмышт нерген, окса толын шумым умылаш манын йыҥгыртымышт годым веле пален налыт: саде палымыштын лаштыкшым «пудыртымо», тудо нимогай оксам йодын огыл.

Фишинг

Тыгай ондалыме йӧным интернет-банк гоч оксам налаш манын кучылтыт. Фишинг англичан йылме гыч «колым кучымаш» манын кусаралтеш. Фишер-влак банкын официальный сайтшын копийжым ыштат. Ондалчык сайт оригинал деч огеш ойыртемалт, манаш лиеш. Ӱшаным лукташ манын, мошенник-влак почтыш банкын типовой форман, логотипан иктаж-могай документшым колтен кертыт. Тыгай шояк сайтыш логалмеке, информацийым тергыме амал дене банк картын данныйжым, пин-кодшым да ССV-кодым ончыкташ йодыт. Чыла сведенийым налмеке, южгунам шояк сайт гыч оригинал сайтыш кусарен кертыт.

Тыгай фишинг-атаке ваштареш кучедалме йӧн проста: браузерыште сайтын адресшым тӱткын тергыза. Интернет гоч шке картыдан данныйжым ида ончыкто. Тидын шотышто чын банкын информацийже уло. Иктаж-мо тыланда огеш келше гын, банкыш йыҥгыртыза, но сайтыште ончыктымо телефон дене огыл.

Фишинг-ондалымаш интернет-кевытла денат кылдалтын. Тыгай кевытыште иктаж-мом налме годым тӱлымӧ йӧным ончалза. Чын интернет-кевыт икмыняр йӧным темла. Сбербанкын шояк сайтышкыже февральыште ик пӧръеҥ логалын. Тудо 75 тӱжем теҥге деч посна кодын.

Скримминг

Скриммер портативный сканер полшымо дене банк картын данныйже лудалтеш. Тиде устройство банкоматын картым приниматлыме верышкыже шындалтеш. Картын магнит полосасе данныйже скриммер гоч кайымыж годым лудалтеш. Данныйым налме деч вара мошенник-влак картын копийжым ыштат. Карте-копийым пин-код деч посна кучылташ огеш лий, садлан тидлан видеокамерым кучылтыт але банкомат клавиатурыш накладной клавиатурым пижыктат. Тыге ондалалташ огыл манын, банкоматым сайын тергыза. Накладной устройствым шекланаш лиеш, тудо аппаратын тыглай тӱсшым вашталта. Пин-кодым темдыме годым кидда дене авырыза. Чипан картым кучылташ сайрак, тудым скриммер лудын огеш керт.

Мошенник-влак кидыш логалаш огыл манын:

- иктаж родо-тукымдан але эргыдан азапыш логалмышт нерген увертарат гын, эн ончыч нунын деке йыҥгыртыза, чыла сайын пален налза;

- банк карт дене нелылык лектын манын увертарыме годым банкыш йыҥгыртыза, лекше йодышдам рашемдыза. Палыза: банк окса дене кылдалтше пашам телефон дене огеш ыште;

-палыдыме еҥ-влаклан шке, родо-тукымда нерген Интернетысе перепискыште, телефон дене ида увертаре;

- тӱрлӧ службын пашаеҥже-влак тергымаш дене лекмышт деч ончыч толмышт нерген увертарат. Нуно эреак спецформым чият, пеленышт удостоверений лийшаш;

- палыдыме еҥлан утыжым шке нерген ида каласкале, шкет илымым ида ойло;

- айдеме ӱшаным ок лук гын, полицийыш 02, 020 (мобильный телефон гыч) номер дене йыҥгыртыза. Республикысе МВД-н «ӱшан» телефонжо – (8362) 68-00-00

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: