"Рубрик деч посна", 2017 ий, Сӱрем тылзын 21-ше кечыже

Ӱмырешлан айык кодын, чылалан тауштем

Статьян авторжо Светлана Кушакова

Икымше гана аракам кум ияшем годым подыл онченам. Уке, ешыштем йӱшӧ-влак лийын огытыл, молын семынак пайрем годым веле ӱстембаке аракам луктыныт. Икана Володя чӱчӱ уналыкеш толын, тудо подылаш йӧратен. Ӱстембалне сыран стакан шоген. Мый, эше изи, мо тиде пален омыл да ик стаканым чыла йӱынам.

15 ияш гыч аракам амал деч посна йӱаш тӱҥалынам. Пеш ӱҥышӧ, вожылшо йоча лийынам. Кеч-могай шылталыме шомаклан шуко жап сырен коштын кертынам. Моло еҥ, ик таҥаш йоча-влак дене икойыш шуын моштен омыл. Нуно мыйым огыт умыло, шоненам. Тыгай нелылык нерген нигӧлан ойлен кертын омыл. Арака веле мыйым «утарен». Йӱмеке, кумыл нолталтын, ала-кузе йолташ-влак иканаште лектыныт. Шижынам, тиде аяр мыйым вашталтен кертеш. Весела, кутыраш йӧратышыш савыра.

Рвезе-влак денат палыме лияш арака полшен. Тунам чыла лӱддымылык йомын. Очыни, тидыжак арака дек кумылаҥме ик амал лийын. А эше иктаж-могай уда пашам йӱшывуя ыштымемлан мутым ом кучо шоненам. Чӱчкыдын тыге ойленам: «Ом шарне — тугеже нимат лийын огыл». Южгунам мӧҥгыштӧ улшо чыла гаяк аракам йӱаш наҥгаенам. Ковамын оксажым шолыштынам да йолташ-влак дене йӱын пытаренам. Арака куан, лӱддымылык кумылым лукташ, кугыеҥла кояш полша манын шоненна.

Икана мӧҥгӧ гыч шылын куржынам. Ача-авамлан тыгай койышем келшен огыл, туныктылаш чӱчкыдын тыршеныт, вурсеныт. Арня дене толын пурыде коштынам. Кычалын конденыт, петырен шинчыктеныт, но тидат эше полшен огыл.

Авам «ушым пурташ» пуйто марлан лекташ кӱлеш манын шуко гана ойлен. Марлан лектым. Но мыйын гай илышым кучышо еҥ сай пӧръеҥ дене вашлийын кертын огыл. Йӱшӧ марий логалын. Икмыняр жап гыч кидым нӧлташ, вес ӱдырамаш-влак дек кошташ тӱҥалын. Мӱшкыран улмем пален налмеке, кугу куан чоным авалтен огыл. Йочам ала кудалташ шонымашке тольым, но авам кӱлеш мутым муын, тидым ышташ чарен. Эргым шочмеке, уло жап тудлан каен, садлан йӱмӧ нерген монденам. Эргымлан йӧратыше да сай ава лияш тыршенам. Но мариемым тиде вашталтен огыл, шкенжым тугак кучен, койышыж дене эшеат вашталтын, садлан, тудым коден, ача-авам деке илаш кусненам. А икмыняр жап гыч тюрьмаш логалмыж нерген пален налынам.

Тыге мыйын еш илышем дене пырля айыквуя илымемат пытыш. Ончыч йӱшӧ марий деч утлымем пайремлышым, вара ик амал почеш весе шке лектыныт.

Адакат мӧҥгӧ толын пурыде, икмыняр арня дене коштынам. Эргымым ончат паленам, садлан тидак чарак лийын огыл. Кушто, кӧ дене коштынам каласенат кертын омыл. Эргым кушкын шуын, чыла умылаш тӱҥалын, изи кизаж дене кучен, икмыняр гана чараш тӧчен. Но арака мыйын илышыштем тӱҥрак лийын улмаш, ушем дене мый эн шакше, тӧрлаташ лийдыме айдеме улмем умыленам.

Тудо жаплан тазалыкемат чот начарештын. 40 килограмм веле кодынам, кид-йол йыжыҥ, уло кӧргӧ, манаш лиеш, корштеныт. Икана тунар йӧсӧ лийын, а мутланаш нигӧ дене. Тунам авамлан чонем почынам. Шортын-шортын, мо чоныштем ышталтеш каласкаленам. Вара пырля черкыш миен толна, кодировкым ышташ келшышым. Тунам мыланем улыжат 25 ий лийын.

Но пиалан да яндар улмем шижаш шуко жап ыш логал. Икмыняр жап гыч авам колен колтыш. Тиде ойго, еш шот укелык, пашаште тӱрлӧ нелылык (тудо жаплан сай пашамат муынам) — чылажатат ик татыште ондакысе илышыш пӧртылтыш. Но ты гана эше шучкырак да кочырак лийын.

Еш илышым тӧрлаташ шонен, икте почеш вес пӧръеҥым алмаштылынам. Пуйто шотан, сай пӧръеҥ лиеш гын, мый шкем кидыште кучаш тӱҥалам, вашталтам шоненам. Паша шотыштат тыгак: оксан да оҥай паша вер лиеш гын, вашталтам манын, шканем товатленам. Паша верыште тыгай кугу нелылыкше лийын огыл, икойыш чылашт дене шуынам, пашат келшен. Ик жапыште келшыше да мыйым умылышо пӧръеҥат лектын, но нигузе йӱмым кудалтен кертын омыл. Жапын-жапын чот йӱаш кӱлын. Пашаште, паша деч вара, йолташ-влак дене, уремыште… Запой-влак коклаште жап кӱчыкрак да кӱчыкрак лийын. Тыге паша кечым кодаш тӱҥалынам. Но тушеч поктен огыт лук, а, мӧҥгешла, ушым пурташ толашат. Мый гына нигӧм колыштын омыл, вара паша гыч кайышым.

Эргым мыйын верч орлана манын шонен омыл. А тудым уремыште подростко-влак кыреныт улмаш. «Ават – алкаш!» манын игылтыныт. А тудо мыланем нимат ойлен огыл, йӱмым чарнымем да тӧрланымем шып вучен.

Но тидлан ӱшан кажне кечын шулен йомын. Ынде чарныде йӱынам. Южгунам, эрдене айык помыжалтме годым, шке илышем ончалам да колымем шуын колта. Ынде шкежат алкоголик улмем дене сӧрасенам да аракам йӱын колымем шижынам. Да тидыже писынрак веле лийже манын шоненам.

Коло ий аракам йӱмӧ жапыште вич гана кодировкым эртенам. Тӱҥалтыште шкем кидыште кучен кертынам гын, вара, кӱрлмеке, аракам уждымыла йӱынам. Ты чер деч утлаш манын, мужедше декат, черкышкат коштынам. Тӧрланем манын, ончыч ӱшаненам, но вара адакат угычын подылаш тӱҥалынам. Эм дене эмлалтын онченам, капельнице йымалне киенам, тунамат шканем шке тетла йӱаш огыл манын товатленам. Но чер деч утлаш нимат полшен огыл. Мыят кидым лупшалынам. Ынде ни тудын ваштареш кучедалаш, ни ты поргем гыч лекташ ӱшан кодын огыл, виемат пытен.

Икана урем дене ошкылшемла, ик ӱдырамаш дене палыме лийынам. Тудо мыланем шке илышыж нерген каласкален да анонимный алкоголик-влак группыш конден. Икымше занятийыште шинчышемла, тыште мыланем полшен кертыт манын, ӱшан лийын огыл. Но жап эртыме семын вес семын шонаш тӱҥалынам. Юмо мыланем кокымшо илышым пӧлеклен. Кажне кечын айык улмемлан тудлан тауштем. Алкоголик улмемат кызыт умылем. Тыште мыйын гаяк проблеман еҥ-влак коклаште илышым аклаш тунемынам, ты чер деч эркын тӧрланаш тыршем.

Алкоголизм – шучко чер, но тудын ваштареш шогаш лиеш. Кызыт мый угыч илаш тунемам, еҥ-влак, йырым йырысе тӱня дене умылымашым кычалам. Ынде арака дене шкем пытарыме огеш шу. Шке нелылыкем нерген каласкалаш ом вожыл, колыштшо еҥ-влакат мыйым умылат да кеч-кунам полшаш ямде улыт. Тиде — пиал. Кызыт ик ий да кок тылзе айыквуя илем. Чыла сай да икшырымын эрта манын ом керт. Южгунам нойымымат, ойгымат шижам. Но тиде тунамсе гай шижмаш огыл. Тудым арака дене пайлымем огеш шу.

Мыланем чын корныш шогалаш полшышо еҥ-влаклан чыланыштлан тауштем. Эн тӱҥжӧ – шӱжаремлан. Тудо эн неле пагыт годым мыйым коден огыл, ты волгыдо илышым муаш полшен. А тудлан кузе таушташ палем – ӱмырешлан айык кодаш.

Галина.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: