"Рубрик деч посна", 2017 ий, Сорла тылзын 4-ше кечыже

Десантник лӱмым кӱшнӧ кучен

Статьян авторжо Светлана Кушакова

104-ше полкысо 6-шо рото десантник-влакын подвигыштым Чечняште лийше боевой командир-влак нигунам иканат огыт мондо. Тудым 28 панфиловецын подвигышт дене таҥастараш лиеш. Батальон командир Марк Николаевич Евтюхин заданийыш олмешыже самырык майор Молодовым колтышаш улмаш. Но тудо шкеже каен, воинский долгшым кӱлеш семын шуктен.

Койыш-шоктыш ешыште шуаралтеш

марк1964 ийыште Лидия Ивановна ден Николай Васильевич Евтюхинмытын ешыште эрге шочын. Тунам еш Йошкар-Олаште Гагарин уремыште илен. Кызыт ты пӧрт пырдыжыште Марк Евтюхиным шарныме оҥа кеча. Марк лӱмым кугезе кочажым шарналтен пуэныт. Тудыжо казак лийын. Ачажын военный улмыжлан кӧра еш илыме верым чӱчкыдын вашталтылын. Садлан рвезе школым Североморск олаште тунем пытарен. Ачаже Марклан эреак пример лийын. Шке мутлан оза, ответственный лияш туныктен, ешыже да лишыл еҥже-влак нерген эреак шонен. Марк Лилия пелашыж дене нылымше классыштак палыме лийын. Нуно пырля тунемыныт. Йоча годымсо йӧратымаш школ деч вара угычын ылыжын. Марк Рязаньысе кӱшыл воздушно-десантный командный училищыш тунемаш пура, А Лилия – педагогический институтыш. Нуно икте-весе дене серыш гоч мутланеныт, варажым сӱаным ыштеныт. 13 ий пырля иленыт. Училище деч вара самырык курсантым Псков областьысе 76-шо дивизийыш служитлаш колтеныт. Тыге 1985 ий гыч еш Черёха селашке илаш куснен. Ольга ӱдырышт шочын.

Военный паша

Армий илыш пӱтынек ВДВ Псков дивизийыште эрта. 1998 ийыште Марк Николаевич 104-ше №-ан полкын кокымшо батальонжын командирже лиеш. 13 ий службо жапыште ятыр шокшо точкылашке: Киргизийыш, Азербайджаныш, Арменийыш, Афганистаныш – командировкыш миен. Марк Евтюхин Югославийысе граждан сарым ужын. Маркын Игорь шольыжат Рязаньысе училищым тунем пытарен, Икымше Чечен кампанийыште лиймыж годым ача-аважлан похоронкым йоҥылыш колтеныт. Ты жапыште сусыргышо Игорь мӧҥгыжӧ пӧртылын, корнышто лийын. Уверым налмеке, Николай Васильевичын шӱмжӧ чытен кертын огыл, инфаркт лийын, тидлан кӧра онкологий утыр вияҥын.

1999 ийыште подполковник званиян Марк Евтюхиным Чечняш служитлаш колтеныт. 2000 ийыште январьыште кокымшо гана тушко тарвана. Тидын нерген пелашыжлан кок кече кодын каласа. Тыгай увер Лилиян чонжым туржын, пуйто ала-мо лиймым шижын, но офицер вате тушко каяш чараш тоштын огыл. Пален, тиде паша. Евтюхинын батальонжо 31 январьыште Чечняшке миен шуын. 9 февральыште батальон Дышне-Ведено воктене кугу бандформированийын засадышкыже логалын. Но десантник-влак ончыч обороным кученыт, вара, вийым шижын, ваштареш кержалтыныт. 2 машинам да 30 моджахедым пытареныт. Тылзе мучаште контртеррористический операцийын кумшо этапше Шатой селам налме дене пытен. Тидын нерген генерал Торшев увертарен. Тунамак 6-шо рото, 4-ше ротын взводшо ден 104-ше парашютно-десантный полкын разведгруппыжо, а нунын дене пырля Марк Евтюхин, Улус-Керт села воктенысе кӱкшытым налаш задачым шукташ каеныт. Кырен шалатыме бандит группо Аргун ущелье гыч Дагестаныш куржын ынже керт манын, корным петыраш кӱлын.

Десантник-влакын подвигышт

Ты маршрут денак 6-шо рото ваштареш Басаевын да Хаттабын вуйлатыме 2000 наре еҥан сепаратист-влак отрядышт лектын. Оружийым, тӱрлӧ инвентарьым, буржуйкым пелен нумалше салтак ден офицер-влаклан 10 километр кӱкшытыш, курыкыш кӱзаш кӱлын. 12 шагатат 30 минутлан разведгруппо боевик-влак дене вашлийын. Десантник-влак ӱмбачышт нимат кораҥден шуктен огытыл. Ончылно 40 боевик лийын, садлан Марк Евтюхин тургыжланен огыл, шкем кидыште кучен, командованийлан командир-влак коклаште кутырен келшымаш почеш боевик-влакын колташ йодмышт нерген увертарен. Но «Пленыш налаш але кырен шалаташ!» приказ лийын. Нигӧат шоналтен огыл, но тидыже боевик-влакым ажгындарен. Нуно ты мутланымашым колышт шуктныт да десантник -влакын изи группыштым кырен шалатен кертмыштым умыленыт. Но йоҥылыш лийыныт. Рото чот ноен, ротныйым йомдарен гынат, пеҥгыдын шоген. Рото командованийым шке ӱмбакше Марк Евтюхин налын. Боевик-влак дене кум могырым авыралтше 90 наре салтак ден офицер-влак 19 шагат кредалыныт. Эр велеш лӱйкален огыл, а кид дене вашла пижыныт. Подполковник салтак-влакым полыш толмо нерген ӱшандарен моштен. Но полыш толын огыл. Лач йӱдым Александр Доставаловын вуйлатыме нылымше ротын икмыняр еҥже веле кредалмашке ушнен. Нуныланат кудымшо рото семын пытартыш боец марте шогаш верештын. Эр велеш икмыняр еҥ веле кодын. 6 шагатат 10 минутлан подполковник пытартыш гана связьыш лектын да артиллерий тулым шкеж ӱмбак колташ ӱжын.

Российын Геройжо

Шке илышыштым чаманыде, десантник-влак Хаттаб ден Басаевын планыштым кӱрлыныт. 90 наре еҥ гыч кудытын веле илыше кодыныт. Офицер-влак нуным полышым кондаш колтеныт. А эше — 6-шо ротын подвигше нерген еҥ-влаклан каласкалаш. Эн ончыч командований тидын нерген мутым луктын огыл. Лач ты кредалмаште колышо салтак-влакын лишыл еҥышт, 10 мартыште ача-аваштын тыршымыштлан кӧра десантник-влакын тӱшкан колымыштым признатленыт. Нуно ВДВ-ын «Никто, кроме нас!» девизшым пеҥгыдемденыт да ты войскам ӱмырешлан чапландареныт. Россий Президентын указше почеш 22 десантниклан Российын Геройжо лӱмым колымеке пуэныт. Нунын коклашке подполковник Марк Николаевич Евтюхинат логалын. 69 десантникым Патырлык орден дене палемдыме. Президентын указше почеш Черёх селаште герой-десантник-влаклан «Купол» памятникым шогалтыме. А чумыр рото «Воины духа» премийын лауреатше лиеш. 2000 ий 8 мартыште Марк Евтюхинын капшым Псковыш конденыт да оласе шӱгарлаште тоеныт.

Ты событий деч вара ятыр ий эртен гынат, герой-десантник-влакын биографийышт кызытат шинча ончылно. Нуным Псковский 76-шо дивизийын личный составышкыже ӱмырешлан пуртымо. Марк Евтюхинын лӱмжым Североморск оласе ик школ нумалеш. Тушко Патырлык орденын кавалерже, шольыжо Игорь Евтюхин чӱчкыдын толын коштеш. Аваже Лидия Ивановна Евтюхина шке жапыштыже Псков десантник-влак лӱмеш шарнымаш фондым вуйлатен. Кызыт Россий военнослужащий-влакын ешышт ушемым вуйлатышын алмаштышыже.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: