"Илыш йогын" рубрик, 2017 ий, Сорла тылзын 4-ше кечыже

Кӱнчымаш годым ум пален налыныт

Статьян авторжо Светлана Кушакова

Историйым шымлымаште археологын пашажым ик эн кӱлешанлан шотлаш лиеш. Мумо арвер-влак калыкын илыш-йӱлажым, тӱвыражым пален налаш полшат.

Шукерте огыл 10-23 июльышто Марий шанче институтын археологий пӧлкажын пашаеҥже-влак Кострома областьысе Шарья олаш миен коштыныт. Тушто IX – XII курымласе «Кузинские хутора» марий могильникым кӱнчен шымленыт.

Тиде паша могай лектышым пуэн? Мом уым пален налме? Тидын нерген институтын шанче пашаеҥже Александр Акилбаев дене мутланышна. Александр Владимирович эше студент годым тыгай кӱнчымашке коштын. А Марий кугыжаныш университетын историй да филогий факультетшым тунем пытарымеке, тышке пашаш толын. Ончыч лаборант, вара изирак шанче пашаеҥ лийын.

«Тиде могильник кок калыкын культуржым ушен шога. Кӱнчымаш ончыктен: иктыжым пеҥгыдын каласаш лиеш, марий калык, весыже пермь калык, очыни, коми-зырян-влак лийыныт. Тушто 14 объектым, тойымо 13 да надырым пуымо ик верлам шымлыме. Пытартышыже поснак оҥай. Тойымо вер-влак коклаште лакым ыштеныт улмаш. Тушко тӱрлӧ арверым оптеныт. Мумо предмет-влак кокла гыч ятырже сӧрастарыме арвер-влак (нуным иктаж вургемыш пӱтыралын пыштеныт) лийыныт. Тыгак кӧршӧкым, подым мумо. Тушко, очыни, кочкышым пыштен коденыт. Тойымо верлам ончалаш гын, каласаш лиеш: колышым тышан кремаций йӧн дене тоеныт, йӱлалтеныт. Каласыман: ты могильник арвер-влаклан поян, нуно сайын аралалтыныт», - манеш Александр Владимирович.

А ты вер нерген 2013 ийыште Шарья оласе тоштерын пашаеҥже-влак увертареныт. Нунылан музейыш тошто арвер-влакым конденыт улмаш. Нуныжо лач марий калыкын арверже дене келшен толыныт. Институтын специалистше-влак тунам траншейым кӱнчен онченыт да могильник улмым пален налыныт. Икымше гана 2014 ийыште ты верыште кӱнченыт. Вара ик ий эртен, Шарья район администраций уэш специалист-влакым ӱжын. Мумо чыла ӱзгар Кострома областьыште кодеш, музейлаште аралалташ тӱҥалеш, а мемнан шанче пашаеҥ-влаклан тидыже науко могырым шергакан. Александр Акилбаевын палемден: кок калыкын ик верыште пырля илымышт у факт. Вет ончыч ик калык вес калыкым шке кундемышкыже пуртен огыл.

Тений тушко кӱнчаш уэш каяш палемдыме огыл. Могильникым тичмашнек шымлен шукташ ятыр жап да окса кӱлыт. Кострома область администраций эше ик гана ӱжеш гын, тиде пашалан кумылын пижыт.

Марий кундемыштат калыкын историйжым почын пуышо 1200 наре археологий памятник-влак улыт. Эн шукыжо Курыкмарий, Юрино, Килемар районлаште верланеныт. Вес кундемлаштат марий калык ожно илен, тушкат институтын пашаеҥже-влак кӱнчен шымлаш лектыт. Пытартыш кугу кӱнчымаш Угарман кундемыште лийын.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: