"Сылнылык тӱня" рубрик, 2017 ий, Идым тылзын 11-ше кечыже

Кажне спектакль экзамен гай

Статьян авторжо Анастасия Эманова

М.Шкетан лӱмеш Марий театрын артистше Олег Елизарович Кузьминых калыкын йӧратымашыжым шукертак сулен. Тудын рольжо-влак оҥай, чонеш логалше улыт. Драме я комедий, я трагедий сынан спектакльлаште ик семынак мастарын модеш, геройжо-влакын шижмашыштым, чон тургыжланымашыштым ончышо-влаклан «намиен» мошта. «Кажне образым шымлаш, тудым лончылаш, тӱрлӧ ситуацийыште геройын койышыжым умылаш тыршем», — манын ойла О.Кузьминых.

phoca_thumb_l_18Россий Федерацийын заслуженный да Марий Элын калык артистше 10 сентябрьыште 55 ияш лӱмгечыжым пайремла. Тиде кечын театрыште «Йӧратымаш да кӧгӧрчен-влак» спектакль ончыкталтеш. Тушто Олег Кузьминых Митя чӱчӱм модеш.

 - Олег Елизарович, таче кечылан ятыр оҥай да тӱрлӧ рольым модында? Актёр карьерыда тӱҥалме годым могай койыш-шоктышан роль-влакым утларакшым модаш ӱшаненыт?

- Карьер мут келшен ок тол шонем. Ме, артист-влак, пашалан чон шокшынам пуэна, театр дене илена. Кажне модмо роль дене мастарлыкнам нӧлтена. Ыштыме пашана дене шкалан огыл, а эн ончыч калыклан куаным кондаш тыршена.

phoca_thumb_l_20Марий театрыште 1986 ий декабрь годсек ыштем. Университетыште тунеммаш (Авт. — О.Кузьминых А.В.Луначарский лӱмеш театральный искусство кугыжаныш институтым тунем пытарен) тиде икте, а паша – весе. Театрыш толмеке, «Шарнет, Элиса?» спектакльыште (Константин Коршунов возен) 12 ияш эргым да Валентин Распутинын «Пытартыш кече» повестьше негызеш шындыме спектакльыште 40 ияш Микалым модаш ӱшаненыт. Кок ойыртемалтше рольым модаш куштылго огыл. Но пырля пашам ыштыше кугурак артист-влакын мастарлыкыштым ончен тунемынам. Ӱшаныштым суленам гын, лӱмнерем волтымо шуын огыл. Шуко драматический образым чоҥенам. Моткоч кугу тау Сарра Степановна Кирилловалан. Тудо театрыш толшо самырык артист-влакым шулдыр йымакыже налын, каҥаш дене шуко полшен.

- Театрын репертуарыштыже элнан, калыкнан историйышт гыч тӱрлӧ жапым ончыктышо постановко-влак улыт. Историйым палымаш образым чоҥаш полша, шонем. Шымледа мо Те спектакльыште ончыкталтше пагытым? 

- Историйым палыде, геройым умылаш неле. «Морко сем» спектакльыште, мутлан, Кугу Отечественный сар жап нерген «каласкалалтеш». Ялыште тунам кузе илымым шочмо У Торъял районысо яллаште кугурак еҥ-влак деч йодыштынам. Кызыт Шкетанын «Эреҥер» романже почеш возымо пьесым шындаш ямдылалтына. Романысе илышым да герой-влакын прототипыштын ты вершӧрыштӧ кузе илымыштым шижаш манын, Оршанке район Тошто Крешын ялыш экскурсий дене миенна. Писательын музей-пӧртыштыжӧ лийынна, ожнысо илыш дене палдарыше ятыр экспонатым, архив материалым ужынна.

- Вес оласе режиссер-влак дене пашам ыштенда?

- Калмыкий гыч режиссёр Борис Манджиев спектакльым шындаш мемнан деке толын ыле. Тыгак Адыгей, Чуваший республикласе режиссер-влак дене пашам ышташ пиал лийын. Тиде, мыйын шонымаште, сай опыт, артистлан профессионально кушкаш полша. Нунын тӱня умылымашышт дене палыме лияш моткоч оҥай.

- Репетиций, спектакльлаште модмаш, адак репетиций. Тендан каныш кечыжат кунам-икана веле лиеш докан. Театрым коден каяш да еш дене пырля утларак жапым эртараш шонымашда лийын?

- Артист-влак, тыге манаш лиеш гын, театр дене черле улына. Театр – мыланна еш, илыш. Тӱрлӧ амаллан кӧра шке жапыштыже театр гыч каенам ыле. 2001-2002 ийлаште «Марий Эл» ГТРК-ште дикторлан ыштенам. А вара угыч театрыш пӧртылынам. Тыште мылам сай, ласка.phoca_thumb_l_26

- Тӱрлӧ жанран спектакльыште модыда. Южгунамже ик кечын кок тӱрлӧ сынан постановкыштат образ-влакым чоҥаш логалеш. Кузе ик роль гыч весыш куснеда?

- Артистын пашаже шкешотан, тидым умылыман да режиссёрын кӱштымыжым шуктен шогыман. Геройын илышыж дене постановкышто илена, но шарнаш кӱлеш: ме содыки спектакльыште модына. Садлан занавес волымеке, образ гыч лекташ вийым муман.

Трагедий жанран спектакльыште модмо годым мӱгырен шортыт, утымеш эмоциально модаш тыршат. Чон корштымым шинча дене ончыкташ лиеш. Комыля кӱза, шинчавӱд погына, но герой кӧргыштыжӧ чыла кучаш тырша. Тидым зритель ужеш, тудо геройым чамана, умыла. А комедийым модаш эшеат йӧсӧ. Вет калыкым воштылтарен моштыман, адакшым молан-гынат туныктыман.

Артист профессий моткоч неле. Шкенан илышыште тӱрлӧ ситуаций лиеш гынат, тидым сценыште улмо годым ӧрдыжеш кодена.

ачийжат-авийжат - Самырык артист-влаклан каҥаш дене полшен шогеда?

- Ончылнышт нуным шуко у спектакль, роль-влак вучат. Мый модмыштым, сценыште шкем кучымыштым эскерем. Ик реплике уке, но артист сценыште гын, тудо шинчаончалтышыж дене мом-гынат калыклан ойлышаш. Мый нунылан тура ойлем. «Мом тиде ужашыште ыштет?», «Яра шогет?» — йодмемлан южышт аптыранат, мом вашешташат огыт пале. Артист эре палышаш, мом тудо сценыште ышта, молан сценышке лектын. Тудо «чара», «коваштыже тӧргалтен налме гай» лийшаш, парня дене тӱкымӧ, ойлымо шижмашым лукшаш. А кунам айдеме модмо годым нимат ок шиж, кӧргыштыжӧ пуста, шинчаже огеш йӱлӧ, тиде ончаш толшылан вигак коеш. Кугурак артист-влак самырык тукымым тидлан туныктена. Вет ме нунылан ончыкшым шкенан сапнам пуэн кодена.

- Тендан шонымаште, кызытсе марий драматургий могайрак? У сынан пьесым возат мо?

- Ме эн сай пьесылан конкурсымат увертарена. Чаманен каласыман, произведений-влак лапкарак кӱкшытыштӧ улыт. Возышо сайын тӱҥалеш, а вара шонымашыже ала-кушко йомеш. Пьесыже чоным огеш пудырате. Шуко еҥын илыш умылымашыже аҥысыр. Ме эре йылмым аралаш кӱлеш манын ойлена. Но ала-молан ончыко огына кай. Мурымо да куштымо дене веле серлагена. Классикым лудман, колыштман, тидын дене уш-акылнам да шӱм-чоннам пойдарыман. Кызыт марий муро-влакат рушынла йоҥгат, муро текстыште нимогай шонымаш уке. А вет тыгай муро-влакым радио дене уло республик колыштеш. Южгунам радиом колыштын, кумыл чылт вола.  Эрик Сапаевын мурыжым колтеныт. Семже тудын, а шомакшым вашталтыме. Кузе тыге лиеш? Тудым шукертак возымо, тудо палыме да йӧратыме муро.

- Лӱмгечыда кечын «Йӧратымаш да кӧгӧрчен-влак» спектакльым модыда. Молан лачак тудым ойырен налында? Модмо Митя чӱчӱда могайрак? Фильмысе деч ойыртемалтеш?

- Лӱмгече кечын «Ачийжат-авийжат» спектакльыште моднем ыле. Пеш виян, куатан, самырык-влакымат, кугыеҥ-шамычымат ик семынак шонаш таратыше постановко. Туге гынат касым мыскара шӱлышанракым ыштынена. Тидлан кӧра ты спектакльым ончыктена. Мыйын модмо Митя чӱчӱ – оҥай образ. Тудо мыскарам ышташ йӧратыше, кумылым нӧлтышӧ пӧръеҥ. Тыгай еҥже кажне ялыште уло. Ты рольым модаш темлыме годым, а кертам мо персонажын койыш-шоктышыжым, илыш умылымашыжым почын пуэн? манын шоненам. Кажне спектакль мыланем экзамен гай. Тынар ий пашам ыштем гынат, сценыш лекме годым южгунамже йолемат чытыра.

«Йӧратымаш да кӧгӧрчен-влак» спектакльланак кӧра умша гармонь дене шокташ тунемынам. Артист-влак эре тунемыт. Роль «йодеш» гын, семӱзгарымат шокташ, кушташат, тӱрлӧ йӱк дене мурашат, акробатике упражненийымат ышташ логалеш.

- Лудшына-влаклан мом каласеда?phoca_thumb_l_24

- 10 сентябрьыште лӱмгече касышкем пагален ӱжам. Театр деч посна илаш огеш лий. Сандене марий-влаклан йылмым перегаш тыланем. Йылме йомеш гын, мемнан театржат йомеш. Кӧлан ме модаш, пашам ышташ, куаным кондаш тӱҥалына? Яллаште икшыве-влак ача-авашт дене рушла мутланат. Рушла сайын мутланыман, но шочмо йылмым мондаш огеш кӱл. Лӱдам: илен-толын, марий-влак йомын кертыт. Йочам коча-кован йылмыштлан туныктыза. Ме, марий-влак, виян калык улына. Историйна, культурна поян. Лӱмегожат пушеҥге, изи гынат, но пушеҥге манын ойлат. Меат тӱняште тыгаяк иктӧр праван, шкешотан койыш-шоктышан улына.

Шукерте огыл Алтай кундемыш миен коштынам. Сӱретче Иван Ямбердов семынак марла йоҥгышо мут-влакым кычалам. Машина дене кудалме годым трукышо Кӱпчегень, Чыкыш ял-влакым, Чике-Таман курыкым вончымо верым ужынам. Можыч, тыште ала-кунам марий-влак иленыт? Йолташ-влак, марий улмыда дене кугешныза!

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: