"Айдеме да пӱрымаш" рубрик, 2017 ий, Идым тылзын 14-ше кечыже

Уло тӱнялан палыме журналист

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Ожнырак мый политический литературым лудаш пеш йӧратем ыле. Сандене шкаланем тыгай содержаниян ятыр книгам налынам. Кызыт шкафыштем В.Трухановскийын «Уинстон Черчиль» ден «Антони Иден» (нуно коктынат Великобританийын премьер-министрже лийыныт), Эдуард Иванянын «Белый дом: президенты и политика», кок авторын «Сукарно» (Индонезийын икымше президентше), Николай Яковлевын «Преступившие грань» (США-н ончычсо президентше Вудро Вильсон да изак-шоляк Джон ден Роберт Кеннедимыт нерген) да моло тыгай изданий-влак шогат. Нунын кокла гыч иктыжым – «Западня на Потомаке» маналтеш — пытартыш кечылаште уэш шергалаш перныш. Да теве молан: тудым возышо кок еҥ кокла гыч иктыже, Сергей Лосев, мемнан землякна улмаш. Тидым ондакше пален омыл. А книгам Йошкар-Оласе Политпросвещений пӧртыштӧ (кызыт – Мер-политик рӱдер) 1987 ий 5 мартыште налынам. Тыште тунам  Ӱдырамаш кече вашеш пайрем погынымаш лие, да тидын лӱмеш  «книга пазарым» почмо ыле.

Лосев,_Сергей_АндреевичСергей Андреевич Лосев Юрино посёлкышто 90 ий ожно, 1927 ий 22 сентябрьыште, шочын. Аваже Полина Петровна школышто пашам ыштен — тӱҥалтыш класслаште туныктен. Тудо шке районыштыжо гына огыл, уло Марий республикыште ик эн уста педагог лийын, таклан огыл кок орден дене наградитлалтын. Сар деч ончыч, 1939 ийыште, «Знак Почёта» орденым налын, эше лу идалык гыч – элыштына эн кугулан шотлалтшым, Ленин лӱманым.

П.Лосеван кум эргыже лийын: Василий, Виктор да Сергей. Эн кугужо фронтеш колен. Викторат сарыште кредалын, но тудлан  пиалан 9 Майым вашлияш пӱрен улмаш. Сергей  тул коклашке ийготшылан кӧра логалын огыл. Школышто эре «визытанлан» тунемын, мер пашаштат чолга лийын, тудым кок ий почела школысо комсомол комитет секретарьлан сайленыт.

Аттестатым налме жапше тушманым кырен шалатыме дене лачеш толын — 1945 ийыште Лосев Юрино кыдалаш школым шӧртньӧ медаль дене тунем пытарен.  Кугу конкурс деч лӱдын-ӧрын шогыде, тудо ийынак рӱдолашке кудалын да МГИМО-ш (Московский государственный институт международных отношений) тунемаш пурен.

Туштат землякна чыла шотыштат сай могырым гына ойыртемалтын. Сандене тудым вуз деч вара вигак – 1950 ийыште – ТАСС-ыш, кызытсе семын ойлаш гын, тӱнямбалне чапланыше медиахолдингыш, пашаш налыныт. Совет Ушемын телеграфный агентствыштыже Сергей Андреевич мастарлык да карьер тошкалтыш дене утыр да утыр кӱшкырак кӱзен. ТАСС-ын Израильысе, вара США-се корреспондентский пунктлажым вуйлатен, вара ты агентствын ООН пеленысе корреспондентше лийын. Статьялаже газетлаште гына огыл, «Новое время» ден «За рубежом» журналлаште, моло изданийлаште савыкталтыныт. Тель-Авивыште (Израиль) пашам ыштымыж годым Юрий Тыссовский дене пырля «Ближневосточный кризис: нефть и политика» икымше книгам возен. Тыште совет журналист-влак США-н да моло капиталистический эл-влакын «шем шӧртньӧ» (нефть) верч опкынланымыштлан кӧра тиде кундемыште могай пӱсӧ кучедалмаш каен шогымым шуко факт негызеш почын пуэныт.

Тунамракак вес творческий дуэт шочын – С.Лосев самырыкрак коллегыже Виталий Петрусенко дене пырля пашам ышташ тӱҥалын. Нунын серыме «Преступление без наказания», «Месть по-американски», «Эхо выстрелов в Далласе», «США: операции по уничтожению», «Кража в Белом доме» книга-влак 1981-1984 ийлаште поче-поче лектыныт. Кугурак ийготан еҥ-влак тогдаят, шонем: «Эхо выстрелов в Далласе» книгаште США-н президентше Джон Кеннедим 1963 ий шыжым Тэхас штатысе Даллас олаште лӱен пуштмо нерген ойлалтеш. Икмыняр ий эртымеке, вес президент, Ричард Никсон, ялт вестӱрлӧ амал дене шке постшо гыч жап деч ончыч лектын возын. «Западня на Потомаке» книга (документальный повесть) лач тидын нерген каласкала. Тиде кӱжгӧ (540 утла страницан) савыктышын ешартыш лӱмжӧ — «Подъём и падение Ричарда М.Никсона».

Землякна нерген тыште тыге каласыме: «Лосев Сергей Андреевич (род. в 1927 г.) – выпускник Московского государственного института международных отношений МИД СССР. С 1950 г. работает в ТАСС – за рубежом и в центральном аппарате. Генеральный директор ТАСС, член Центральной ревизионной комиссии КПСС, депутат Верховного Совета СССР. Автор и соавтор ряда книг и сценариев документальных фильмов, лауреат премии Союза журналистов СССР имени В.В.Воровского».

Тышке эше теве мом ешарыман. С.Лосев КПСС-ын 26-шо ден 27-ше съездлашкыже делегатлан сайлалтын, СССР – ФРГ общество правленийын председательже лийын, кум орден: Октябрь Революций, Калык келшымаш да «Знак Почёта» — дене наградитлалтын.

США-н кызытсе да тылеч ончычсо президентше-влак дене таҥастарымаште Ричард Никсон — шӱм-чонжо да вӱрвемже дене антикоммунист лийын гынат – СССР дене ваш умылымашке шуаш, утыжым «сарланыде» илаш кӱлмым умылен, санденак Совет Ушем дене пеш кӱлешан кок документым: ОСВ-1 манме соглашенийым да ПРО (противоракетный обороно) шотышто договорым – подписатлен, тыге сар ылыж кертме да саркуралым чарныде шукемден толмо лӱдыкшӧ иземдалтын. Но реализм негызан тыгай политике США-се военно-промышленный комплексын озаже-влаклан келшен огыл. Нунын «Уотергейт» лӱмым налше операцийыштлан кӧра Р.Никсонын политический ӱмыржӧ лугыч лийын.

Палыме совет публицист Владимир Артёмов «Западня на Потомаке» повестьым тыге аклен: «Я знаю, что книга была задумана как политический детектив, но сама тема, личность героя книги, значительность связанных с ним событий невольно заставили авторов развернуть полотно гораздо большего масштаба. В результате перед нами – оригинальное произведение жанра исторической публицистики… Авторам удалось нарисовать весьма живописную и убедительную публицистическую картину политической борьбы, которую с неослабевающим напряжением ведут между собой монополистические кланы Америки. Здесь нет места порядочности, не существует границ дозволенного, тут не играют в благородство, не расшаркиваются друг перед другом, не распинаются о благе народа и свободе – здесь, не задумываясь, сметают любого со своего пути, как только появится угроза, что прибыль увеличится не в сотни, а «лишь» в десятки раз».

Р.Никсонын шӱлыкан пӱрымашыж нерген тиде книга кок йолташын творческий биографийыштышт пытартыш лийын. 1986 ийыште (повестьым савыктыме деч ончычак) 53 ияш В.Петрусенко колен, а кок ий гыч, 1988 ий 3 октябрьыште, С.А.Лосевын ӱмыржӧ кӱрылтын. Тиде вучыдымо азап ТАСС-ын Дальневосточный отделенийжын пашажым тергаш Владивосток олашке мийыме годым лийын. Тунам журналист 61 ийым темен гына улмаш. ТАСС-ын гендиректоржо постышто 11 ий утларак (1979 ий май годсек) пашам ыштен шуктен.

Сергей Андреевичым пытартыш корныш ужаташ Юриныште илыше йолташыже, туныктышо-краевед Г.П.Лосев миен, 6 октябрьыште Новодевичий шӱгарлаште тойымо годым земляк-влакын лӱмышт дене чеверласыме шомакым каласен. 1988 ий мучаште Геннадий Павлович Лосев ден РСФСР-ын заслуженный лесоводшо Вера Андреевна Кислова (писатель-краевед Константин Кисловын шӱжарже) Юрино поссовет исполкомыш серышым возеныт, тушто поселкысо ик уремлан С.А.Лосевын лӱмжым пуаш темленыт. Но депутат-влак тидым ышташ кӧнен огытыл. Юмылан тау, 20 идалык эртымеке, 2008 ий мартыште, Юрино кыдалаш школлан Сергей Лосевын лӱмжым пуымо.

Г.Зайниев.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: