"Кузе илет, ялем?" рубрик, 2017 ий, Кылме тылзын 3-шо кечыже

Марий Элысе Европа

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Кодшо кугарнян «Кугарня» газетын пашаеҥже-влаклан Килемар районысо Алешкино (Ардембал) ялыште верланыше «Раздолье» туристский комплексым ончал савырнаш йӧн лие.

Арда1Вуйлатыше Татьяна Ивановна Трофимова мемнам моткоч шокшын да порын вашлие. Татьяна Ивановна, чолга, шке шочмо кундемжым йӧратыше ӱдырамаш, ты кундемыштак шочын-кушкын. Ятыр ий Москошто илен да пашам ыштен. Но шочмо ялыш кажне гана толмыж годым тысе мландым тӱзаташ, эшеат моторракым да сӧралракым ышташ кӱлмӧ нерген шонкален. Тыге Арде кундемыште туристский комплексым вияҥдыме пашалан пижын. Эн ончыч тидлан верым кычалын. Тусо жаплан Алешкино ялысе кандашияш школ петырналтын улмаш. Школ оралте яра шинчен, тудым пужен, пулан йыгаш шоненыт. Ты верым ончыктымо деч вара Татьяна Ивановналан тысе пӱртӱс вигак чонышкыжо пижын. Кузе уке гын, тыштак Арда эҥер йоген эрта, кумдан шарлен вочшо олыкышто тӱрлӧ пеледыш пеледеш, а кӱшнырак гӱжлен шогышо чодырам ончалатат, пуйто вийым налат. Чон лушкен канаш тетла нимоат огеш кӱл.

«Раздолье» комплекс, сайын канаш манын, тӱрлӧ направленийым виктарен шога. Тыште агротуризм, этнотуризм, экотуризм направлений почеш виян пашам ыштат. Турбазым чоҥаш тӱҥалме деч ончыч куштырам эрыктеныт. Эҥерыште тӱрлӧ вӱдкушкыл кушкын, йӱштылашат лийын огыл. Тудым ныл метрлан эше келгемден, кушшо чыла кушкылым эрыктен луктыныт. Кызыт ты комплекс пелен йӱштылаш да колым кучаш лӱмын верым арендоватлат. Каныше-влак кеҥежым йӱштылын кертыт, а колым кеч-могай жапыштат кучаш лиеш. Арда эҥер дене Юл эҥерыш пуш дене лекташ йӧным  ыштыме. Юл марте улыжат 800 метр. Мемнан мийымына годым ты кундемыште лум возын, но вӱд кылмен огыл ыле. Юл эҥерышкыжак пуш дене ышна кай, но шӱргынам Арда эҥер вӱд дене шӱалтышна.

Арда3Тошто школ оралтеш эше ик пачашым ыштен, йоҥгыдо унагудым чоҥымо. Тушто номер-влак Европа кӱкшытан улыт манын, пеҥгыдын каласаш лиеш. Шондан, мушкылтмо да каныме пӧлем-влак моткоч ару да чатка улыт. Кажне номерыште — ЖК-телевизор. Унагудо ончылно — моткоч кумда веранде. Кеҥежым тушто шуко вашлиймашым, концертым ончыктат. Тылеч посна тӱрлӧ коттедж-влак улыт.  Ну, а монча деч посна Марий кундемыште ик турбазат уке докан. Тыштат тудо уло. Мыланнат мончам олтен ямдыленыт ыле. Сандене мончаш пурен, меат кугу вий-куатым налынна.

Каласыман, ты турбазын моткоч кугу ойыртемже уло. Европа кӱкшытан каныш деч посна тыште марий калыкын кызытсе да ондакысе илышыжым тӱрыснек ужаш лиеш. Ялысе пакча, ожнысо кудо, кудывече, тоштер улмо тидым ойлат. Пакчаште тӱрлӧ пакчасаскам куштат, чайшудым погат. Каныше-влак шкештак тысе шудо гыч чайым ожнысо кудышто шолтен йӱын кертыт. Жап чӱдылан кӧра ме кудышто шолтен йӱын ыжна шукто, но кафеште моткоч тамле шудан чайым мӱй дене йӱктышт.

Турбазе деч  ӧрдыжтырак ферме верланен. Тушто имньым, ушкалым, шорыкым да молымат ашнат. Южо еҥ вольыклан моткоч шӱман. Сандене  нунылан экскурсийым фермыштат эртарат. Тылеч посна турбазыште шуко пий ден пырыс уло. «Нунат шкешотан миссийыштым шуктат, манаш лиеш: базым оролат, колям кучат, — палемдыш Татьяна Ивановна, — нуно канаш толшо еҥ-влакым порырак лияш туныктат».

Арда3Тыгак тысе ӱдырамаш-влак марий йӱлам ончыктымо тӱрлӧ модыш дене модыктат, марий кочкыш дене сийлат, марла мурыктат да куштыктат, туштым туштат. Марий калык нерген утларак пален налаш шонышо-влаклан  лӱмын библиотеке уло. Тушто марий калык дене палдарыше литературым лудаш лиеш. Тылеч посна театр кружок пашам ышта. Тысе кундем дене палдараш манын, легенде негызеш чоҥымо постановко-влакым рушла шындат, но муро да куштымаш-влак марла ончыкталтыт. Пайремлан гын тыште моткоч поян программым ямдылат. Тӱҥ шотышто марий калык йӱлалан эҥертат.

Унагудо воктенысе кафеште шокшо кочкыш эреак уло. Арда эҥерыште кучымо колым, шке ямдылыме шылым, шӧр-торыкым, чайшудым, пакчасаскам, чодырасе емыжым, поҥгым тыште тамлен ончаш эреак лиеш. Мемнамат шокшо кочкыш дене кафеште сийлышт. Ты кафеште кугу телевизор уло.  Караоке касым але иктаж вес пайремым пайдалын эртараш пеш йӧнан вер. Мыланнат  тыште «Раздолье» нерген презентацийым ончыктышт.

«Раздолье» тоштерлан воктене улшо тошто пӧртым налын. Тудым ожнысо оралте семын кучат. Тыште кудывече, кудо, пакча улыт. Кудывечыште тӱрлӧ мастер-классым эртарат: шудым солыктат, пуым шелыштыктат, тореш пила дене йыгыктат да пу  артанам опташ туныктат. Кудышто шке куштымо чайшудо дене чайым шолтат. Пӧртыштӧ ожнысо марий калыкын тӱрлӧ арверже аралалтеш. Тыште курш,  волак,  кӧршӧк, тагына да шуко моло ӱзгар улыт. Тылеч посна вынер тувырым, мыжерым, кемым да моло тӱрлӧ вургемымат ужаш лиеш.  Кужу олымбал ден ӱстелым окна воктене вераҥдыме. Тыште подкогыльым ыштыме мастер-классым телым эртарат. Тидлан свежа шылым тяпке дене волакыште руат. А когыльо кӧргыш ты кундемыште изишак лумым ешарат улмаш, тыге когыльо утларак тутло лиеш, манеш Т.И.Трофимова. Тыгак вынерым куымо станок уло. Шартышым ямдылаш туныктымо мастер-классымат эртарат.   Ончыкыжым тыште марий калыкын ожно ыштен илыме пашажым ончыкташ шонат. Тӱҥ шотышто — кол кучымым, чодыраш коштмым. Тидлан кызыт посна лукышто ты пашалан келшыше ӱзгар-влакым ямдылат.

Марий ялыште верланыше чапле туристский комплексыште лийме деч вара чонышто эн ончыч куаныме да кугешныме кумыл шочо. Шочмо-кушмо мланде айдемылан, чынжымак, эн шергакан. Тиде йӧратымашым нимо дене таҥастараш ок лий. Татьяна Ивановна Трофимован шке шочмо кундемым тӱзатымыже да йӧратымыже мыланна — кугу пример. Патриот шӱлышан ӱдырамаш Марий Элыште шочмыж дене кугешна. Санденак марий калыкын тӱвыражым аралымашке, вершӧржым тӱзатымашке шуко вийым пышта.

«Кугезе мланде» этнокультурный фестивальым эртарымаштат шуко тырша. Тудо кажне ийын  ты кундемыште эртаралтеш, тений луымшо гана лийын. Тушто кугезе коча-кованан илыш-йӱлашт, кузе илымышт, пашам ыштымышт, канымышт ончыкталтеш. Комплексыштат лачшымак кугезе коча-кова-влакын илышыштым тӱрыснек ужаш лиеш. Тидым ужын, нунын илышышт нерген кушкын толшо тукымым палдараш да шке шочмо мландым йӧраташ да пагалаш  утларак кумыл шочеш.

Елена Годунова.

И.Речкинын фотожо-влак.

Елена Годунова.

И.Речкинын фотожо-влак.

Арда2Арда9

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: