"Рубрик деч посна", 2017 ий, Кылме тылзын 24-ше кечыже

Шочмо элым аралыме пашалан ямдыла

Статьян авторжо Светлана Кушакова

Тиде еҥ самырык тукымым шочмо элым йӧраташ да шочмо эл верч тыршаш ятыр ий кумылаҥден шога. Тудо Россий десантник-влак ушемын регионысо пӧлкажым вуйлата, «Гром» военно-патриотический организацийын председательже. А ик тылзе ончыч тудлан Россий ДОСААФ-ын республикысе пӧлкажым вуйлаташ ӱшаненыт. Лаштыкын унаже – Марсель Фаткуллин.

Ик тылзе вуйлата

Марсель Динисович вашлийме годым мутшым ДОСААФ-ын пашажым каласкалыме гыч тӱҥале.

«Очыни, пӱрымаш мыйым тиде верышке шынден. Самырык-влакым патриотизм шӱлышыштӧ куштымо пашам эртараш йӧн тыште утларак уло. ДОСААФ-ын шуктымо сомылжо самырык ӱдыр-рвезе-влакым патриотизм шӱлышыштӧ куштымашкат виктаралтын, иктыже – призывыш логалше рвезе-влакым ямдылаш, военно-учетный специальность-влаклан туныкташ. Ончыч тыште юж-десант войскалан парашютист, пограничный войскалан кинолог, радист, автомобилист-шамычым ямдыленыт. Жап эртыме семын чыла тиде йомын. Кызыт республикысе ДОСААФ-ым машинам виктарыше-влакым ямдылыше тӧнеж семын веле шукынжо палат. Мый шке ончылнем тыгай задачым шынденам – ямдылыме специальность радамым кумдаҥдаш. Эн ончыч парашют гыч тӧрштымӧ курсым угыч почаш. Тидлан сай специалист, мланде, вер улыт, самолетым веле олмыкташ але муаш кодын. Тыгак лӱйкалаш туныктынена, теорий, практике могырымат шинчымашым пуэна. Республикысе ДОСААФ-ын районысо пӧлкаже-влаклан (а тыгайже Волжский, Звенигово, Марий Турек, Советский районлаште улыт) военно-патриотический пашалан утларак тӱткышым ойыраш каласенам. Кундемласе тыгай организаций-влак дене кылым саемдаш да нунылан кертме семын полшен шогаш кӱлеш. Кудо районлаште мемнан пӧлка уке, нунын дене соглашенийым ыштыме. Ончыкыжым военно-патриотический организаций-влаклан тӱрлӧ мероприятийым эртараш, кӱлеш годым материально-технический базым пойдараш полшаш шонена. Ынде «Гром» военно-патриотический организацият, десантник-влак ушемат республикысе ДОСААФ пелен пашам ышташ тӱҥалыт», — ойла М.Фаткуллин.

Десантник-влак ушемлан – 12 ий

Республикыште десантник-влак ушемым 2005 ийыште ыштыме. Ты мер организацийын шочмо историйже оҥай.

- Пошкырт кундем Уфа олашке уналыкеш кудалынам. Ик урем дене ошкылшемла, «ВДВ-ын ветеранже-влак» манын возымо такси шинчашкем логале. Мый шкеже юж-десант войскаште служитленам, садлан могай тиде организаций, могай пашам шукта, чылажымат пален налмем шуын. Ончыктымо телефоным писын кагазыш сералтен нальым да ты кечынак тушко йыҥгыртышым. Мыйым вуйлатыше шкеж деке ӱжӧ. Шуко жап мутланышна, тышеч тыгай организацийым шке кундемыште ышташ лийме нерген шонымаш лекте. Тидлан Москошко кудальым. «Россий десантник-влак ушем» организацийым тунам генерал-полковник Владислав Алексеевич Ачалов вуйлатен. Марий Эл Республик гыч толмемлан моткоч куанен. «Мый тендан землякда улам» манын каласен. Тудо шкеже Татарстан кундемысе Арск районысо Атамаш ялыште шочын-кушкын, а ачаже Морко район гыч лийын. Генерал-полковник Ачалов шке жапыштыже СССР обороно министрын икымше алмаштышыже, варажым Россий обороно министр лийын. Москошто, вара республикысе юстиций министерствыште регистрацийым эртымеке, 2005 ий 22 ноябрьыште организаций пашам ышташ тӱҥалын. Шонымаш икте лийын: юж-десант войскаште служитлыше ветеран-влакым иктыш чумыраш, ушаш. Нунын примерышт гоч самырык тукымым элым аралаш да йӧраташ туныкташ. Тыге обществылан пайдале лияш. Кызыт ушемыште 200 утла еҥ шога. Утларакше юж-десант войскаште служитлыше улыт. Тыгак ушемыш специально-разведовательный управленийын еҥышт, спортсмен парашютист-влак, служебный долгым шуктымо годым колышо десантникын родо-тукымышт, активный позициян моло еҥ пурен кертыт. Нуно тӱрлӧ мероприятийыште уло кумылын участвоватлат. Ушем пелен вокально-инструментальный ансамбльым чумырымо. Ик жап ӱдырамаш-шамычым ушемыш пурташ тореш лийынам. Кызыт шонымашем вашталтын. Вет нунат армийыште служитлат, Рязань оласе юж-десант академийыште тунемше-влак ятырын улыт.

Теҥыз пехото але десант войска?

Кеч-могай пӧръеҥлан армийыште служитлаш – чап. А СССР годым служитлыме эше ойыртемалтше, ойла десантник. Марсель Динисович 1968 ийыште Йошкар-Олаште шочын. Ачаж ден аваже чоҥымо сферыште пашам ыштеныт. 23-шо №-ан школын кандаш классшым тунем пытарен. Йоча годымак спорт деке шӱмаҥын, физкультур урокым моткоч йӧратен. Географий, историй келшеныт. Рвезылан спортзал кокымшо пӧрт гаяк лийын. Баскетбол дене спорт школым тунем пытарен, вара йолташыже-влак дене пырля Нижний Новгородысо речной училищыш тунемаш пурен, штурман речного флота специальностьым налын. Кеҥежымсе практикым эртымеке, Йошкар-Олашке пӧртылын. Тудо жаплан армийышке служитлаш колтышаш улмо нерген пален.

«Койыш-шоктышем денак тыгай улам. Паша деч посна киен ом керт, эре мом-гынат ышташ кӱлын. Ача-ава шӱй ӱмбалне шинчаш, нунын деч оксам йодаш намысын чучын. Тыге армийыш налме марте кум але ныл тылзылан Полупроводник прибор заводыш шлифовщиклан пашаш пурышым. Тазалык дене икымше группан лийынам, садлан кеч-могай войскаште служитлен кертынам. Речной училище деч вара военно-морской флотыш логалаш йӧн лийын. Но, чыным каласаш гын, кум ий служитлаш пеш шукыла чучын. Романтике шӱлыш дене авалтын, шкемым теҥыз пехотышто ужынам. Но тушко логалаш йӧсӧ лийын, а теве парашют дене тӧрштет гын, юж-десант войскаш колтат манын каласеныт. Тыге военкоматыште парашют дене тӧршташ ДОСААФ-ыш направленийым нальым, вич кечаш курсым эртышым. Кудымшо да шымше кечын парашют дене тӧрштышым. Кызыт кечыжымат шарнем, тиде 1987 ий 21-22 февральыште лийын. Икымше гана тӧрштымӧ годым тургыжланенам. А тӧрштымеке — куан, икте-весым саламлен кычкырымаш. Мӧҥгӧ толмек, изиш лыпланет да кузежым-можым шонкалаш тӱҥалат, тидлан кӧра кокымшо кечын тӧршташ лӱдмаш лийын. Чонышто пуйто ала-мо «Ала таче от тӧрштӧ ыле?» манын чараш толаша.

Афган сар ок мондалт!

Марсель Фаткуллинын армий жапше 1987-1989 ийлаште эртен. Пел ий Узбек АССР-ысе Фергана олаште тунемме частьыште служитлен, гранатометчик специальностьым налын, а ноябрьыште Афганистанысе Кабул олашке колтеныт.

- Афган сарын кок пытартыш ийлажым ужынам. Служитленам 350-ше гвардейский парашютно-десантный Краснознаменный Суворов орден полкышто. 1989 ийыште мемнан войска-влак дене пырля Афганистан гыч лектынам, тиддеч вара кум тылзе Витебск областьыште службым эртенам, тиде ийынак 3-4 майыште демобилизоватлалтынам. Шарнымашым нимо дене ӱштын кудалташ огеш лий. Ик шарнымаш тунемме часть дене кылдалтын. Неле лийын, эре — марш-бросок, физподготовко, лӱйкалымаш, тактике да моло денат занятий. Тунам офицер-влак салтакым нигӧлан огыт шотло, индырат манын шке семын шонымо. Вик «Девятая рота» фильм гыч тыгаяк сӱрет ушыш толеш. А чынжым гын, нуно мемнам сарлан ямдыленыт. Чаманымаш лийын огыл. Мый кызыт тидым умылем да таум веле каласем. Вес шарнымаш – Афганистан. Ты эл нерген шагал мом палыме. Икымше гана ты мландыш тошкалме годым чыла ончычсо шонымаш вашталтын. Йырым-йыр – оружиян еҥ, БМП, БТР, вуй умбалне чоҥештылше вертолет, кишлак-влак. Кандаш кече гыч икымше боевой действийыш колтышт. «Магистраль» лӱман операций годым Хост олам утараш кӱлын. Тушко наҥгайыше «Гордез-Хост» корным душман-влак петыреныт. Тиде операций годымак колымашын «шӱргыжым» ужынам манаш лиеш. Теве айдеме ила, а икмыняр минут гыч уке лиеш. Тый палет, айдеме уке, а аважлан, ты увер тора корным эртен, икмыняр кече гыч миен шуэш. Кум-ныл кече «шоковый состоянийыште» коштат. А вара тунемалтеш… Шарнем воктенем икымше гана снаряд пудештмым, вуй воктеч эртен кайыше пулям. Тунам, мутат уке, тый сарыште улметым чынжымак умылет.

Шонымашке эреак шуэш

- Десантник-влак ушемын республикысе пӧлкажым ыштымеке (тидыже ноябрьыште лийын), декабрьыште «Память» лӱман икымше концертым ончыктымо. Молан тыге маналтеш? Кӧ историйым пала гын, Афган (25 декабрь) да Чечнясе (11 декабрь) сар-влак декабрьыште тӱҥалыныт. Тушто колышо-влакым шарнымылан пӧлеклалтын.

Тений 15 декабрьыште Ленин лӱмеш полатыште лиеш, «Отечество» группо выступатлаш тӱҥалеш. Ятыр ий шонымо паша шукталтын. 2 августышто Йошкар-Оласе Сеҥымаш бульварыште Россий Герой подполковник Марк Евтюхинлан бюстым почмо. 2015 ийыште Светлана Солнцева дене палыме лийынам. Тунам тудо республикым вуйлатышын алмаштышыже лийын, шке шонымашем нерген каласенам. Тау, тудо мыйым колын. Йошкар-Ола администраций, мэр Е.Маслов кугун полшеныт.

Кажне ийын дзюдо дене турнирым эртарена. 14-16 декабрьыште бокс, 16-17 декабрьыште ветеран-влак коклаште турнир-влак лийыт. Чылажат Россий Герой М.Евтюхиным шарнымылан пӧлеклалтын. Турнир-влак кудымшо ротым шарныме лӱмеш фондын полышыж почеш эртаралтыт.

Кызыт Марсель Фаткуллин десантник-влаклан памятникым почмо пашам виктара. Тудлан верым Йошкар-Оласе Рӱдӧ каныме паркыште ойырымо. Памятник чыла десантникым чапландарыше символ лийшаш.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: