"Сылнылык тӱня" рубрик, 2018 ий, Вӱдшор тылзын 20-шо кечыже

Карлыган кундемыш унала

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Марий Элысе перепеч Одо кундемысе деч ойыртемалтеш

Март-апрельыште Марий Элыште «Калыксий-2018» национальный кухньо фестиваль эрта. Тушко республикысе тӱрлӧ национальный организаций ден общине ушненыт. Азербайджан, грузин-влак шке кухньышт дене палдареныт. А 12 апрельыште Марий Турек район Карлыган ялысе тӱвыра пӧртыштӧ одо-влак шке национальный кочкышышт дене сийленыт.

jCoAQveltwsФестивальыш Марий Элын тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министрже К.Иванов ден тудын алмаштышыже М.Матвеев толыныт. Министр ойлен: «Одо калыкын культуржо, йӱлаже шкешотан да оҥай. Карлыган тӱвыра пӧртыштӧ унам вашлийын моштат. Но тӱвыра пӧртым олмыктыман. Федеральный программе почеш тидлан кугыжаныш бюджетын резервный фондшо гыч окса ойыралтеш. Олмыктымо паша деч вара ДК эшеат сай лиеш, уна-влак шукырак толыт».

Удмурт-влак марий семынак уна-влакым сайын вашлийын моштат. «Ме ты фестивальлан кыртмен ямдылалтна. Ялысе калык дене тыгай годым эреак пашам ыштена. Кова-влак традиционный рецепт почеш тӱрлӧ кочкышым ямдыленыт. Печкесе кияр ден поҥгым, пурса кисельым, пельмень ден перепечым, полан когыльо ден кыстыбайым тамлаш лийын. Удмурт кухньо моткоч поян да тутло. Одо кундемыште перепечым поҥго, шыл кӧрганым ыштат гын, Марий Турек районышто илыше удмурт-влак серетан кушкылым кучылтыт. Тудым майыште погат. Мелнам одо-влак тупела могырым талиҥгаш оптат. Удмуртийыште уна-влакым перепеч дене вашлийыт гын, Марий Турекыште – табанянь дене. Табанянь – салма кинде манын кусаралтеш», — каласкалыш Карлыган тӱвыра пӧртым вуйлатыше Н.Ю.Иванова. Наталья Юрьевна тыште лу ий пашам ышта.  Тудо шкеже марий, а пелашыже – удмурт. Марлат, удмуртлат сайын мутлана. Тошто йӱла почеш, удмурт-влак келшен шичше ӱдырым шолыштыныт. Н.Ивановамат йӧратыме пелашыже шолыштын марлан налын.

Удмурт-влакын тыгай йӱлашт уло: ӱстелтӧрыштӧ шинчыме годым уна-влаклан суртоза-шамыч мурым мурат. Мемнам «Зардон» фольклор ансамбльын участникше-влак творчествышт дене куандареныт.

P023rbK6_AMФестивальыште перепечым кӱэштме шотышто мастер-класс лийын. Кумылан-влак чылан ты кочкышым ыштен ончышна. Мыйын мӧнгыштат тудым кӱэшташ кумыл лекте. Перепечылан кӱлыт: 120 г ложаш, 2 муно, 80 г левыктыме ӱй, 120 мл шылан лем, 320 г ушкал шыл, 30 г шоган, йоҥыштымо шем пурыс да шинчал.

Вӱд ден ложашым варен, руашым ямдылыза. Тушеч 10 см диаметран оварчым ыштыза. Лукшым тодылын, келгашым ыштыза. Вара коҥгаш икмыняр минутлан шындыза. Тыгодым кӧргым ямдылыза. Шылым мясорубко гоч колтыза да изишак жаритлыза. Йӱкшымекше, тыгыдын пӱчкедыме шоганым да пурысым пыштыза. Посна кӱмыжыштӧ муно ден шыл лемым лугыза. Вара тудым фаршыш опталза да сайын варыза. Кӧргым руашыш оптыза да угыч коҥгаш шндыза. Ямде перепечым шокшынек кочкыт.

Кавасе шӱдыр ансамбльын лӱмжым нумалеш

Ансамбль 1975 ийыште шочын. Тудым 30 ий наре Мария Аркадьевна Главатских вуйлата. Коллективым уло республик пала. Зардон марлаш кусараш гын. Ўжара манмым ончыкта. Ансамбльын ик участницыже Валентина Ивановна Козлова дене мутланышна. Тудын 12 апрельыште лачак шочмо кечыже лийын. «Карлыган тӱвыра пӧртыштӧ тӱвыра да каныме паша шотышто методистлан ыштем. 20 ий наре ансамбльыште мурем, - мут мундыражым рончаш тӱҥале тудо. – Ансамбльыш изижге-кугужге 30 наре еҥ коштеш. Кугурак-влак утларакшым мурена, а йоча-шамыч куштат. Сценке-влакым пырля шындена. Концерт дене районлаш, Татарстан Республикыш лектына. Тӱрлӧ конкурсышто эреак участвоватлена. Шукерте огыл Йошкар-Олаште «Михаил Мурашко уна-влакым ӱжеш» фестивальыште куштымашым шындыше Алена Леонидовна Семёнова «Хореограф-постановщик» номинацийыште кокымшо верым налын. Ӱмаште шыжым Озаҥыште «Этномириада» фестивальыште икымше верым налынна. Тушто пӧртыш илаш пурымо йӱлам модын ончыктенна. Августышто «Алтын майдан – Крым» тӱнямбал инклюзивный фестиваль-конкурсышто гран-прим налынна. Мемнан лӱмеш ик шӱдырлан «Зардон» лӱмым пуэныт. Каваште Зардон шӱдырым ужаш лиеш. Координатше мемнан уло. Теният ты фестивальыш каяш шонена.козлова

Мый коча-ковамын йӱлаштым шуктен шогем. Ковамын сӱан вургемжым аралем. Тӱрлӧ мероприятийыш тудым чием. Тувырым шке куымо куэм гыч ургымо. Мый ӱмырем мучко ты аланыште туршем. Палантай лӱмеш тӱвыр да сымыктыш колледжым педагог-организатор специальность дене тунем пытаренам. Кидпашам ышташ йӧратем. Име, крючок дене пидам. ДК пелен йоча-влаклан декоративно-прикладной искусство дене кружок занятий-влакым эртарем. Нунын дене тӱрлӧ аппликацийым ышташ тунемына. Кок икшывемат творчествылан шӱман улыт. Ӱдырем шке жапыштыже «Зардон» ансамбльыште мурен да куштен. Кызыт тудо пашам ышта, вашке марлан кая. Лу ияш эргымат вес ийын ансамбльыш толнеже. Усталык коллективыштына удмурт ден марий-влак улыт. Школышто тунемше марий ӱдыр ден рвезе-шамыч кумылын коштыт».   

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: