"Рубрик деч посна", 2018 ий, Вӱдшор тылзын 6-шо кечыже

Малыза ласкан, салтакна-влак…

Статьян авторжо Эльвира Терентьева

шойбулак3«Демос» поисковый отрядым вуйлатыше Дмитрий Шипуновым суапле пашажлан республикыштына пагалат. Садлан 18 мартыште эртыше сайлымаш кампанийыште тудым Путинын ӱшанъеҥжылан шогалтеныт ыле.

Сар жапыште шке кундемысе салтак-влакын кушто лиймыштым да нунын нерген ятыр фактым пален налмым чынже денак суапле пашалан шотлыман. Сареш вуйым пыштыше землякна-влак нерген пален налаш манын, Дмитрий Яковлевич кажне кечын мом-гынат тӱрлӧ вере кычалеш. Тидлан мыняр чытыш да жап кӱлыт?!

Шӱгарлам шотым кондыман

Пытартыш жапыште Д.Шипунов Марий Эл Республикысе захоронений-влак нерген документ-влакым пога да Шарнымаш книгам возаш материал-влакым ямдыла.

Вузлаште да школлаште вашлиймаш годым туддеч чӱчкыдынак ӧрын йодыт: «Марий кундемыште сар каен огылыс, молан тынар шуко тойымо вер уло?» Кундемна мучко иза-шольо шӱгарла-влак улыт, госпитальлаште шуко еҥ шке ӱмыржым шуктен. Учебный полкышто (бригадыште) лийше лётчик-влакат тышан коленыт. Йошкар-Оласе госпиталь гыч 800 наре еҥым Марково шӱгарлашт тойымо. Ятыр еҥын ӱмыржӧ Красногорскийысе госпитальыште кӱрылтын. Тыгак Сурок кундемыште иза-шольо шӱгарла уло. Тушто сусыргымылан да моло амаллан кӧра колышо-влакым тойымо. Тыгак Шойбулак воктене лётный составым тойымо вер уло.

«Марково шӱгарлаште Йошкар-Оласе госпитальыште колышо-влаклан плитам шукертак шогалтыме улмаш. Сандене эре шоненна: тыште чыла лӱм пале, — каласкала Дмитрий Яковлевич. — А варажым ик салтакын эргыже, тудат Кугу Отечественный сарын ветеранже, Йошкар-Олашке лӱмынак толын. Шарнымаш книга почеш Марково шӱгарлаште тойымо манын сералтын, но спискыште тудым муын огытыл. Ты йодыш дене мемнан деке толыныт. Тунам ме саде фамилий-шамычым тергаш пижна да рашемдышна: мемориалыште 200 утла еҥын лӱмжӧ сералтын огыл. Нуно военкоматын спискыштыже улыт, а шӱгарласе плиташте – уке. Моло госпиталь-влак петырнымекат, посна фамилий ден инициалым, шочмо да колымо датылам возен кодымо, а тӱрыс спискым оккӱл манын луктын кудалтеныт. Тунам ме адрес-влакым кычалаш тӱҥална. Мыланна ты але вес салтак-влакын шочмо кундемыштышт, лач Марково шӱгарлаште, тойымо нерген палымышт нерген рашемдыман ыле. Чыла еҥ шотышто пален налаш ыш лий, тидым шуэн вашлиялтше фамилий-влак ден серышла гоч гына ыштен кертынна».

Ик салтакым чот кычалмеке…

«Ик кечын ме миноборонын архивыштыже ик салтак шотышто серыш-влакым муынна. Мо оҥайже: ты салтак шотышто – кандаш йодмаш! Эн ончыч толшо серыш «Прошу сообщить о судьбе моего сына…» шомак дене тӱҥалын гын, молыжо пелашыжын, ачажын да варажым 1980-ше ийла мучаште толшо письмаштыже кочажын пӱрымашыж нерген йодын возымо улмаш. Чылаштлан вашмут лийын: «…Пытартыш серыш Йошкар-Оласе госпиталь гыч толын». Тушто госпитальын номержым ончыктеныт, эсогыл серыш кунам толмо дате уло. Но чыла запросышто «В списках не значится, считать пропавшим без вести» манын ешарыме. Тыге 2015 ийыште Марково шӱгарлаште вес мемориал плитам шогалтыме да «Умершие от ран» манме тӱшкаште «1942 ий ноябрьыште колен» манын ончыктенна (лач тунам пытартыш серыш возалтын). Ты плиташке 240 утла еҥым ешарен возенна. Мо ӧрыктарен: Йошкар-Олаште сусырген колымыжым да ты оласе шӱгарлаште тойымым нерген ик боецын гына шочмо кундемыштыже паленыт. Моло еҥын родо-тукымжо деке похоронко миен шуын огыл. Молан? Мемнан кундемым ны бомбитлен огытыл, ны сар каен огыл. Тиде мыланна – тушто. Эсогыл колышо салтак-влакын родо-тукымышт ача-кочаштым шарналташ да памятникышт воктеке пеледышым пышташ кушко толшашым пален огытыл… Кызыт ынде салтак-влак нерген книга гоч палдараш шонена», — ойла Д.Шипунов.

УМБАКЫЖЕ «Кугарня» газетын 2018 ий 6-шо апрельысе номерыштыже лудса.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: