"Сылнылык тӱня" рубрик, 2018 ий, Вӱдшор тылзын 13-шо кечыже

Рушла умылаш кок ийыште тунемын

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Индий – чыла шотыштат шкешотан эл. Историй гыч чылан палена: Индийыште Вишнулан, Брахмалан, Шивалан да моло юмылан кумалыт, садлан тушто моткоч шуко храмым ужаш лиеш. Элыште пустынь ден джунгли, тростник гыч чоҥымо изи шӱкшӧ пӧрт ден поян полат-влак улыт. А храм-влакын архитектурышт тушто могай чапле! Тыгайже индий фильмлаште чӱчкыдын шинчаш логалеш. Ты юзо элыште лиймеке, чыла еҥын шонымашыже шукталтеш манын колынам ыле. Ала чынжымак тыге, вет тушто могай гына Юмылан огыт кумал.

Пытартыш ийлаште вес элла гыч ӱдыр-рвезе-влак Марий Элыш тунемаш толыт. Нунын коклаште индиец-влак шукын улыт. Мый Мумбаи олан эргыже Дебасис Саху дене палыме лийынам.

сахо- Дебасис, мо тыйым шокшо эл гыч Марий кундемыш толаш таратен?

- Россий да Индий коклаште ваш-кыл сай, адакшым Россий – моткоч мотор эл. Тыште сай образованийым пуат. Тидлан кӧра ачам ден авам мыйым Российыш тунемаш колтеныт. А Марий Элыш логалаш пӱралтын, шонем. Мый МарГУ-што медицине факультетште тунеам. Кокымшо курсышто улам. Врач лийын, элемлан, калыкемлан пайдам кондынем. Конешне, тыге шукын ойлат, но тиде чынак. Мый патриот улам.

 - А практикым кушто эртенда? Вуз деч вара тугеже элышкыда пӧртылаш шонеда?

- Мумбаи ден Дели олаласе госпитальыште медицине практикым эртенам. Такшым Марий Элысе иктаж-могай поликлиникыштат опытым поген кертам ыле, но мый рушла эше сайын ом мутлане, чылажым ом умыло. А дипломым налмеке, икмыняр ий Германийыште, США-ште але Российыште пашам ыштен ончынем. А вара, сай врач-невролог лийын, мӧҥгӧ пӧртылам.  

 - Йылмым палыдымаш тунеммаште, пырля тунемме йолташ-влак дене мутланымаште, очыни, нелылыкым луктеш. Вес национальностян иктаж еҥ дене йолташ лийында?

- Мый Индий гыч толшо студент-влак денак веле мутланем. Икымше курсышто моткоч неле ыле. Кевытыш пурен, ужалышылан кид дене веле келшыше сатум ончыктенам. Тудо акым ойлен, мый оксам тӱленам.

- Нелеш ида нал, каласкалымыдам лугыч ыштем. Но кузе паленда: оксам чын шотлен пуэнда але уке?

- А мый пален омыл. Ужалышылан ӱшаненам. Но кызыт шотлен моштем, рушлат мутланаш, умылтараш тунемынам.

Йылмым  палыдыме шотышто эше ойлаш гын, мый рушла кутыраш тыршем, кеҥежым руш йылме дене курсыш кошташ шонем. Руш йылме пеш поян.  Садлан вес элла гыч толшо ӱдыр-рвезе-влаклан рушла умылаш неле. Физиологий, анатомий, микробиологий да моло предмет дене занятий-влакым туныктышо-влак рушла эртарат, англичан йылме денат изиш умылтарат. А такшым южгунам предмет-влакым интернет полшымо дене англичанла тунемам. Йылмым палыдымылан кӧра университетыште эртаралтше тӱрлӧ олимпиадыште участвоватлен ом керт. Тидлан пеш чаманем.

 - Мыняр йылмым паледа?

- Шочмо йылмем – хинди. Тылеч посна маратхи, англичан йылме-влакым палем. Индийысе школлаште занятий-влакым англичан йылме дене эртарат.

 - Писатель Грегори Дэвид Робертсын чапланыше «Шантарам» произведенийжым лудынам. Ты книгам шуко самырык еҥ лудын, шонем. Тушто  Индийыште илыше поян да нужна еҥ-влакын койыш-шоктышышт, илышышт нерген пеш сайын возымо. Поснак трущобысо илыш нерген шуко каласкалалтеш. Чынак мо Индийысе илыш тыгай?

- Мылам ты книгам ик палымем пӧлеклен. Романыште авантюризм шӱлышым шижаш лиеш. Мый, оласе еҥ, трущобысо илыш нерген нимат ом пале. Лач колынам веле. Произведенийыште возымо тусо илышым сайын почын пуымо, шонем. Туге гынат южо событийым, Индийысе илыш-йӱлам корректно возымо огыл. Но куштымаш шотышто тушто раш каласкалыме. Элыштына, чынжымак, кушташ йӧратена. Ик пайремат куштымаш деч посна ок эрте. Муро огыл, лач куштымаш гоч историйым каласкален кертына.

 - Элыштыда кишкын чӱҥгалмыжлан кӧра идалыкыште 50 тӱжем еҥ кола манын колынам. Турист-влаклан лӱдыкшӧ уло тугеже.

- Индийыште кишке священныйлан шотлалтеш. Тудым пушташ язык. Но тӱрлӧ амаллан кӧра айдеме тудым содыки пуштын гын, келшыше молитвам лудшаш.  

Моткоч шуко тӱрлӧ кишке элыштына ила. Аяранже нунын коклаште –  королевский кобра, цепочный шемгишке, очковый кишке да эфа шотлалтыт. Садлан пустыньыште, чодыраште, пасушто коштмо годым шекланыман. Вӱдыштат шуко кишке ила, но нунын деч лӱдман огыл. Джунглиште тигр ден лев улыт. Нуно айдеме деке шуэн кержалтыт. 

 - Могай жапыште Индий поснак чот мотор? Кунам турист-влаклан тендан деке сайрак толаш?

- Индий кеч-кунамат сылне. Эн кугу ола-влаклан Мумбаи, Дели, Калькутта, Бангалор шотлалтыт. Тушто туристлан поснак келша. Элыштына миллиард утла еҥ ила. Тыште тӱрлӧ национальностян, тӱрлӧ веран еҥ-влак дене вашлияш лиеш. Тидлан кӧра историйна, культурна, йӱлана поян. Ваш келшен илена. Мыйын ачам — индус, а авам – христианке. Ешыштына садлан Холлимат. Дивалимат, Рошто пайремымат ик семын сайын пайремлена. Мый индуистский храмышкат, черкышкат коштам.

Но мемнан деке уналыкеш толаш шонеда гын, отпускым телым налза. Индийыште шошо ден шыже уке. Октябрь гыч февраль марте элыштына теле. А март гыч кеҥеж тӱҥалеш. Июнь-августышто, южгунамже сентябрьыштат Индийыште йӱр йӱрмӧ тургым. Оласе еҥ-влак молгунамсе семынак ты пагытыште пашаш коштыт гын, яллаште калык кана, манаш лиеш, йӱр пасу пашам ышташ огеш пу.

 - Марий Эл нерген мом каласен кертат?

- Йошкар-Олаште веле лийынам. Тыште шукын индий фильм-влакым ончаш йӧратат. Актер Митхун Чакрабортим чыла еҥ гаяк пала. Ола изи да мотор. Икымше номеран тӱшкагудышто ик жап иленам. Кугу мегаполис гыч толмеке, изи пӧлемыште илаш тунемалтын огыл ыле. Туалет, душ пеш тошто. Кызыт у тӱшкагудыш мыйым колтеныт. А тыге марий мланде мылам келша.     

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: