"Кузе илет, ялем?" рубрик, 2018 ий, Вӱдшор тылзын 13-шо кечыже

Тыште эн йоҥгалтше оҥгыр-влакым колаш лиеш

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Тиде арнян ме, «Кугарня» газет редакцийын пашаеҥже-влак, Оршанке посёлкысо кресаньык паша да илыш-йӱла тоштерыш миен коштна. Тӱрлӧ выставкым ончална. Туризм да культурный наследийыш пурышо объект-влакым арален кодымо шотышто секторым вуйлатыше Галина Олеговна Валлер дене мутланышна.

DSCN0962Тудо каласкала: «Оршанке районысо историй да краеведений музей комплексыш посёлкысо кресаньык паша да илыш-йӱла, Николай Пантелеевич Мотовилов лӱмеш воинский чап тоштер-влак да Тошто Крешын ялысе Майоров-Шкетан лӱмеш пӧрт-тоштер пурат. Комплексын директоржо Сергей Анатольевич Муравьев. Мый да эше ик специалист кресаньык паша да илыш-йӱла музейыште пашам ыштена. Тиде тоштерым 1983 ийыште РСФСР-ын сулло туныктышыжо, Оршанкыште илыше Николай Пантелеевич Мотовиловын тыршымыжлан кӧра почмо. Тудо шуко эскпонатым погын. Кызыт тоштерын фондыштыжо 1800 утла предмет аралалтеш. Этнографий пӧлка оҥай. Оҥгыр отделыште 113 оҥгыр ден черке чаҥ улыт. Кажныжын шке историйже. Ожно Оршанке район Яраҥ уездыш пурен.  Легенде почеш, ты уездысе ик ялыште тыгай историй лийын. Ик ешыште кок эрге кушкын. Жап эрта. Ача-ава шоҥгемыт, эрге-влак ӱдырым налыныт. Кугурак эргын ятыр икшывыже лийын гын, изиракшын йочаже уке. Ача-ава колымекышт, суртыштым кугурак эргыштлан кодаш шонат, вет тудын ешыже кугу, илаш вер кӱлеш. Шольо изажлан ӧпкем куча. Да ик кечын тудым да ешыжым пушташ шонаш толеш. Осал пашам ыштымеке, суртыш тулым пижыкта. Да иктат тудо титакан ынже шоналте манын, пожар нерген увертараш чаҥым кыраш шона. Но чаҥым кучымеке, тудо трукышто шелеш да ӱлыкӧ камвозеш. Эрге ӧрын лӱдын, языкшым умылен да ял гыч куржын. Иктат пален огыл, молан да кушко тудо йомын. Ты чаҥ мемнан тоштерыште аралалтеш.

DSCN0978Науко да технике отделыште тӱлӧ приборым, шагатым, печатный машинкым, фотоаппаратым чумырымо.

Ялозанлык павильонышто ожнысо шогавуй, шаньык, трактор да молат улыт.

Ты тоштерым XIX курым мучаште чоҥымо пӧртыштӧ почмо. Зданийыште писарь Павел Иванович Бородин илен. Вара тудым кулаклан шотленыт да пӧртым кугыжанышлан пуэныт. Пӧртыштӧ шке жапыштыже МТС контор пашам ыштен. Пу зданий моткоч тошто лийын. 2009 ий годсек тоштер пашам ыштен огыл. Ме федеральный целевой программыште участвоватленна. Проектым возенна. Тоштерым олмыкташ, кӱ пристройым ышташ федеральный бюджет гыч оксам налынна. 2013 ийыште тоштер угыч шке омсажым почын.

Тоштер комплексыш пурышо Мотовилов лӱмеш воинский чап музейым Николай Пантелеевичын илымыж годым 2005 ийыште почмо. Николай Пантелеевич Кугу Отечественный сарын  ветеранже лийын. Оршанке школышто географийым туныктен, историйым шымлаш йӧратен. Тоштерлан шуко экспонатым шкеак поген. Тидлан кӧра музей тудын лӱмжым нумалеш. Тоштерым 30-шо ийлаште чоҥымо мончаште ыштыме. Мончам реставрироватлыме, кызыт тушто Кугу Отечественный сар жапысе 50  утла тӱрлӧ саркурал аралалтеш. Тыште ветеран-влак, тылыште тыршыше еҥ-шамыч нерген шуко информацийым пален налаш лиеш.DSCN0985

Майоров-Шкетан лӱмеш музей-пӧртым писатльын илыме сурт олмыштыжо 1993 ийыште чоҥымо. Тудым Тошто Крешын ялысе калыкын вийже денак ыштыме манаш лиеш. Фонд изи. 21 экспонат веле. Тудым Евсеев лӱмеш Национальный тоштер мыланна пуэн. Тоштерым олмыкташ шонена. Тидлан республикысе бюджет гыч оксам ойыреныт.

Ойыртемалтше предмет нерген ойлаш гын кресаньык паша да илыш-йӱла тоштерыште Валдай олаште велен ыштыме ятыр оҥгыр аралалтеш. Тыгайже чыла тоштерлыште уке. Ожно Валдай ял лийын. Тушто эн яндар «йӱкан» оҥгыр-влакым ыштеныт. Тылеч посна мемнан музейыште самовар-сбитенник, вес семынже тудым самовар-чайник манын ойлат, уло. Тыгай самовар дене ожно ярмиҥгалаште сбитеньым ужален коштыныт. Сбитень мӱян, тӱрлӧ пряностян тамлештарыме шокшо напиток.     

DSCN0993Комплексыште куд пашаеҥ пашам ышта. Кызыт туристский информационный рӱдерлан пашаеҥым кычалына. Мемнан дене пашам ышташ чыла йӧн уло. Пашадарымат шукерте огыл манаш лиеш кугемдыме. Тӱрлӧ семинарлаште, конференцийлаште участвоватлена. Мый 2013 ий годсек тоштерыште пашам ыштем. Политехыште сервис да туризм факультетым тунем пытаренам. Пашам йӧратен ыштем. Музейыштына, презентаций йӧным кучылтын, йоча-влаклан шкешотан урокым, конкурсым, викториным эртарена. Историйым, культурым шымлаш кумылаҥден шогена».   

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: