"Ӱдырамаш тӱня" рубрик, 2018 ий, Ага тылзын 11-ше кечыже

Антонида кован ойгыжо да куанже

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Морко район Волаксола ялыште илыше пашан ветеранже, Кугу Отечественный сар годым тылыште тыршыше Антонида Егоровна Егорова Сеҥымаш кечым кажне гана чон вургыж вашлиеш. Ты пайрем тудлан эн волгыдо да шерге.

DSC_7786Антонида Егоровна Морко район Кугу Шӱргӧ ялеш 1928 ийыште шочын.  «Ешыштына индеш йоча лийынна. Мый эн изиже улам. Шымытынже йочашт годымак черланен коленыт. Ачамым сайынже омат шарне. Тудо эре чодыраште пашам ыштен. Куярыште имне дене чодырам шупшыктен. Ачий сарыште лийын, но кушто служитлымыжым омат пале. Йолжо сусыргымеке, тудым мӧҥгӧ колтеныт. Но талук гыч сарыш каяш угыч повестке толын. Кредалмашыш тудым колтен огытыл. Куярыш чодырам руыктеныт. Пашам ыштышыжла, кугу  пӱнчӧ ӱмбакше камвозын, тудым ишен шынден. Озаҥ оласе военный госпитальыш наҥгаеныт. Тушанак колен.

Авам шкетынак сурт сомылкам ыштен, йоча-влакым куштен. Неле тудлан лийын, пеш умыленна. Ме, икшывыже-влак, тудлан эреак полшаш тыршенна. Икана вӱтана гыч имньым шолыштын каеныт ыле. А имне тунам озанлыкыште эн кӱлешан вольык лийын. Имнет уке гын, батрак улат.  Мландым куралаш поян кугыза имньыжым пуэн ыле. Тудлан вара авай пасушкыжо шияш коштын», — манеш кова.

Антонида Егоровна илышын кочыжым изинек тамлен ончен, юарлыме весела йоча пагытше лийынжат огыл. «Колхоз пашам шым ияшак ышташ тӱҥалынам. Анна акам (мо оҥайже паспорт почеш тудо Елизавета лийын) дене Кугу Шӱргӧ фермыште кок ава да ик узо сӧснам онченна. Нуным пукшаш мыланна килоат пеле ложашым пуат ыле. Ме мучела дене пӱя гыч вӱдым нумалынна. Пареҥгым пасушто шкеак луктын але мӧҥгӧ гыч конден шолтенна. Вара тудым шуренна, да ложаш дене варен йӱдлан шынденна. Эрлан ты пареҥге руаш сайынак оварен шуэш ыле. Тыгай немыр дене вольыкым пукшенна. Сӧсна-влак мемнан пукшымо дене ӧрденыт манына ыле. Ме, йоча-влак, сӧсна тӱж манын паленжат огынал.  Ик эрдене сӧсналан кочкаш пуаш вӱташ пурышна. А тушто индеш сӧснаиге аваштын шӧржым шупшеш. Эше  ик арня гыч вес ава сӧсна тынарымак ыштен. Акам дене коктын 175 вуй сӧсна марте ончышна. Вара акай ушкал фермыште пашам ыштен, а мый 470 наре шорыкым онченам. Колхозышто пашам ыштымылан мыланна уржа, пурса дене тӱленыт. 

Канторъялысе школыш икымше классыш кандаш ияш каенам. Кумшо классыште тунемме годым пӧръеҥ туныктышо-влакым икте почеш весым сарыш наҥгайышт. Тетрадьым налаш окса лийын огыл. Могай кагазым мумо – тугайыш возенна. Вара авам вучыдымын сокыр лие. Чыла паша мемнан ӱмбаке возын. Йыдал кӱлеш, пу кӱлеш, кочкаш кӱлеш. Тылеч вара школыш кертме семын веле кошташ тӱҥальым. Пум издер дене шупшыктенна. Эрдене каен, кастене веле толмо. Адакшым ик издереш шуко пум конден кертат мо? Кузе лияш, пӱйым пурат да пашам ыштет. Аня акам эше Ӱшӱт эҥер дене пушеҥгым волтымашке коштын. 14 ияш улмыж годым пырням кышкыме годым йолжым туген. Мыят чодыраште  пашам ыштенам. Кум йоча ик кечын ты чодыраште чот тыршенна, нормым утыждене шуктенна. Мыланна вара ик метр гыч йошкар тӱсан коленкорым пуэныт. Кугурак ийготан йоча-влак мемнан деч ты куэмым шупшын налыныт ыле. Йолташ ӱдырем тидын нерген чодара пашалан вуйын шогышо еҥлан ойлен. Тудо мӧҥгеш мыланна коленкорым пуэн. Ик метр дене нимом ургаш лийын огыл, шӱргым ӱшташ йӧра ыле. Тидыжат куан.  

Икманаш, сар годым тылыште чот тыршенна. Шылым, муным ямдыленна. Пижергым, носким пидын, мушым фронтыш колтенна. Авай индеш йыраҥ кынем ӱдыкта ыле. Ме тудым чара кид денак кӱрынна, туленна. Сар жап чоныштем келге кышам коден. Шочмо Кугу Шӱргӧ ял гыч тушман ваштареш кредалаш 53 пӧръеҥ каен. Нылытын веле сусыргышо пӧртылыныт», - каласкала пашан ветеранже.

Марлан кожмак ӱдырамаш 33 ияш улмыж годым Ерсола каче Вениамин Тойбековлан лектын. Пелашыже туддеч 13 ийлан изи лийын. «Мариемын колымыжлан тений 20 ий темын. Еш толык сайжак лийын огыл. Шым гана ойырлен каенам, но ала-молан эре пӧртылынам. Еҥын ойлымыж деч лӱдынам, очыни. Туге гынат сайжат лийын. Вич йочам ончен куштенна. Кандаш уныкам, ятыр кугезе уныкам шоҥго еҥым куандарат. Тылеч ончыч Ерсолаште иленам. Но тазалык начарештмылан кӧра ынде кокымшо ий Волаксолаште ӱдыремын ешыж дене пырля илем. Изи Сашок уныкам ончаш полшем», - шыргыжал ойлыш Антонида Егоровна.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: