"Айдеме да пӱрымаш" рубрик, 2018 ий, Ага тылзын 11-ше кечыже

Венгрийысе пуламырым ужын

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Боевой действийлаште лийше ветеран Николай Иванович Полушин 2005 ий годсек пачерлан черетыште шога. Кок ий почела черет вер гычат ок тарване. Кажне ийын шоҥгыеҥ Йошкар-Ола администрацийыш коштеш, угыч да угыч черет шагалеммым умылкала. Николай Иванович — кокымшо группо инвалид, сакыр диабет, астме дене орлана. 17 квадрат метран пачерже визымше пачашыште верланен, кӱзаш-волаш йӧсырак. Но тудо вуйым огеш саке, пачерым налме жапым чытенак вуча.

полушинН.И.Полушин Советский район Покровский ялыште шочын-кушкын. Ялыште латкум сурт лийын, нылытыштыже руш еш-влак иленыт, молышто — марий-влак. Икте-весе коклаште эреак умылымаш лийын. Николай Иванович марла кызыт ок мутлане гынат, сайын умыла.

Полушинмыт ешыште кум эрге да ик ӱдыр кушкыныт. Николай Иванович ачажым огешат шарне. Тудо 1941 ийыште сарыш каен да тиде ийынак колен. Авалан икшыве-влакым йол ӱмбак шкетланже шогалташ логалын. Тудо ӱмыр мучкыжо фермыште Сталин лӱмеш колхозышто пашам ыштен.

«Лу ияш гычак пашам эре ыштенна. Ончыч кӱтӱчылан коштынам. Тунам пеш нужнан илыме. А кӱтӱчым ялыште черет дене пукшеныт, пелен эше эр да кечывал кочкышым пуэн колтат ыле. Кеҥежым тыге пашам ыштенна гын, шыжым школыш коштынна. Школжо Оршанке районышто икмыняр меҥге тораште верланен. Йӱрым, лумым ончыде, йолын коштмо. Йыдал писын ынже пыте манын, южгунам тудыжымат кудашынна. Йыдалым шкеак ыштенам, тидлан пошкудо пӧръеҥ туныктен. А телым ече дене коштынам. Ечыжымат шкак ыштенам. Нимогай полыш лийын огыл. Колхозышто кажне трудоденьлан 200 грамм ложашым пуэныт, а тудым ныл икшывылан пайлыман. Тӱҥ шотышто чодыраште мо шочын, тудым поген кочкын иленна. Тылеч посна имне вӱташте, пасушто, чодырам куклымаште тыршенна. Авамым фермыште чӱчкыдын алмашташ логалын», — шарналта Н.Полушин.

18 ийым темымеке, армийыш кайыме деч ончыч, ик шошым самырык рвезылан чодырам волтымаште тыршаш логалын. Тунам Кундыш эҥер дене 95 тӱжем куб чодырам Юл эҥер марте — 18 меҥгым — волтеныт. Армий деч варат ик шошым тыштак пашам ыштен.

1956 ийыште рвезым армийыш налыныт. Тудо службым Венгрийыште эртен. 1956 ий шыжым Будапештыште социализм ваштареш мятеж тарванен. Садлан мемнан эллан совет салтак-влакым тушко колташ логалын.

полушин1«56-шо танк полкышто Сомбатхей олаште служитленам. Икана старший лейтенант 11 еҥым шкеж дек ӱжӧ да тендам тунемаш колтена манын каласыш. Мый танк командирлан ик ий тунемым. Вара полкыш пӧртыльым. Мыйын экипажлан учебный танкым пуышт. Кажне кечын учений лиеден. Шарнем: экипаж дене тирыште эре жапым эртарена ыле. Марий Эл гычат салтак-влак лийыныт. Советский район Шоядӱр гыч ик рвезе дене палыме лийынам. Тудо Йошкар Шӱдыр орден дене палемдалтын.

Пуламыр тӱҥалме годым боевой тревогым пуымо годым тиде учений веле манын шонымо. Тидлан ямде лийме огыл. Мыйын танкымат Украиныш ремонтыш колтышаш улыт ыле. Пушкын подъемный механизмже шелше лийын. Тыгай танк дене мом ыштет? Самырык салтак-влакым туныкташ конденыт. Боевой тревогым увертареныт, а мыйын танкым олмыкташ колтышаш улыт. Личный оружий гыч пистолет гына лийын, вара автоматым, ныл яшлык патроным, пулемётым пуэныт. Но ме механик дене танкым шке олмыкташ шонен пыштышна, тидлан кок кече кӱлын. Тыгак самырык салтак-влакым туныкташ мыланем ӱшаненыт. Кокымшо взводышто командирлан шогалтышт», — тыге шарнен ойла салтак жапшым ветеран. Николай Иванович ик кредалмаште сусырген.

Армий гыч пӧртылмеке, тудлан колхоз председатель у «Беларусь» тракторым (тунам эше кабиндыме лийын) ӱшанен. Кеҥеж мучко туддене пашам ыштен. А шыжым Килемар район Арде селасе механизаций училищыш тунемаш колтеныт. Училищым сайын тунем пытара, вич тӱрлӧ машина дене кудалыштын моштышо специалист лийын лектеш. Практикым Омск областьысе Павлоград олаште эртен. Комбайн дене шурным поген.

Самырык еҥ-влак яра жапыштым клубышто эртареныт. Тушто Николай Иванович Нина лӱман ӱдыр дене палыме лийын. Тудыжо ялыште медсестралан пашам ыштен. Икмыняр жап гыч сӱан лийын. Ныл икшывым ончен куштеныт. Ынде латкок ий пелашыж деч посна ила.

Николай Ивановичын паша стажше — 47 ий. Латвич ияшыж гыч шотленыт, а такшым шукыракат погына.

«1961 ийыште воинский частьыш пашаш пурышым. Тунам 12 ешлан баракым пуышт. Нолькышто 7 ий илышна. Ончыч самосвал дене кудалыштым, вара автобус дене еҥ-влакым шупшыктышым. Тунам лач Куяр корным ыштат ыле. Частьым расформироватлыме деч вара паша гыч кайышым. Вара кок ий ик автобазыште водитель лийым. «Марпромстрой» тресстыште 27 ий тыршенам. 1995 ий гыч эше 9 ий охраныште пашам ыштенам», — ойла Н.Полушин.

Ветеранын изи пачерыштыже куд еҥ прописатлалтын. Николай Иванович шифоньер шеҥгелне шке лукем уло манын шыргыжал каласыш. Тушто койкым, ик ӱстембалым, телевизорым вераҥдыме, вургем сакаш верже уло.

Шукерте огыл Николай Иванович адакат ола администрацийыш миен коштын. Черет шӱкалалтын огыл, индешымшак. Туге гынат ветеран пиалан тат марте илен шуам манын ӱшана.

Светлана Кушакова.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: