"Кузе илет, ялем?" рубрик, 2018 ий, Ага тылзын 11-ше кечыже

Вольык уло – сурт пеҥгыде

Статьян авторжо Анастасия Эманова

Кужэҥер район Ӱштымбал ял шотан илемыш лу ял пура. Тушеч иктыже – Кугу Чарнур ял. Тудым йырым-йыр куэ, писте, тумо, шерва да шоло сӧрастарат, кугу мардеж деч аралат. Ялысе калык тыште чолга, вольыкым ашна, пакчам шында, пашам шукынжо Кужэҥер посёлкышто ыштат, вахте йӧн дене Моско олашкат коштшо-влак улыт. Кодшо арнян районыш командировко дене мийышна да ты ялыш пурен лекна.

Ял куж02Кугу Чарнурыш корно асфальтан огыл. Ик жап пурен кертына ялыш але уке шонен шогышна. Ончылнына йоча ден аван ошкылмыштым ужна. Нуно Кугу Чарнурыш каят улмаш. Тугеже Юмак пӱрен тиде ялыште лияш. «Шошо мардеж пуалын, корно изиш кошкен шуын», – каласыш самырык ӱдырамаш. Ава ден эргыжым машинашкына шындышна да пырля кудална. Тора гыч ялысе корем вес могырышто суртым ужна. Оза-влак пакча ден олыкыштым эрыктат ыле. Тиде мыйын ава ден ачам лийшем улыт манын палдарыш ӱдырамаш. Вате-марий Валентина Степановна ден Василий Иванович   Сидыгановмыт Кугу Чарнурышто коло кокымшо ий илат. Ял Ял Куж3нерген шуко палат. «Легендылан ӱшанаш гын, Сидыган лӱман пӧръеҥлан кызытсе ял вер олмо моткоч келшен. Кумда пасу да кугу тумо-влак чонжым сымыстареныт. Пӧртым чоҥен. Почешыже эше кок еҥ, Яндул ден Елей, сурт-печым нӧлтеныт. Пошкудо ял шотан илемыште илыше еҥ-влакын кушто иледа манын йодмыштлан, пӧръеҥ-влак вашештеныт: «Чара нурышто». Тышечынак ял лӱм – Чарнур – лектын. Кужэҥер районышто, поснак мемнан кундемыште, Сидыганов, Яндулин, Елеев фамилиян еҥ-влак шукын улыт», — каласкалыш Василий Иванович. А ватыже ешарыш: «Ончыч ялна кугу лийын. Кызыт ныл уремыште 50 наре пӧрт уло. Куандара: самырык еш-влак икмынярынже содыки шочмо ялыштышт пӧртым чоҥат, ача-ава пелен кодыт. Туге гынат шукынжо олаш але Кужэҥер посёлкыш илаш каяш тыршат. Эргына ешыж дене мемнан дене пырляк ила. Мый пенсийыште улам. Пелашем пел ий гыч сулен налме канышыш лектеш. Шешкым пӧртым арулыкышто кучаш, тӱрлӧ сомылкам ышташ полша. Уныкана кажне кечын мемнам куандара. Вашке ешна эше ик йочалан ешаралтеш. Тидлан моткоч йывыртена. Ялыште вольык деч посна илаш йӧсӧ. Йолагай огынал, кертмына семын вольыкым эше ашнаш шонена. Ушкал, туна, шорык улыт. Шӧр-торыкым кочкын веле таза лият. Арам огыл калыкыште ойлат: «Вольыкет уло гын, пакчаланат ӱяҥдыш лиеш, кочкышат поянрак лиеш. Тений кӱтӱш 25 наре ушкал лекшаш. Ялысе калык черет дене кӱтена. Мемнан дене сай, ласка. Пӱртӱс моторлыкшо дене чоным шымата. Тораштак огыл чодыра уло. Тушко поҥгым погаш коштына. Ялышкына латкок ий ончыч газым пуртымо. Тидат моткоч сай. Мый ӱмырем мучко бухгалтерлан пашам ыштенам. Тидлан Медведево район Ежово селасе совхоз-техникумышто тунемынам. Ончыч «Родина» колхозышто пашам ыштенам. Чаманен каласыман, кызыт тудо пытен. Тидлан кӧра калык шуко жап паша деч посна орланен. Вара посёлкысо ветеран пӧртыштӧ 13 ий ыштенам. Кумшо ий пенсийыште улам. Яра жапыште межым шӱдырем,  носким пидам. Пелашем дене кум икшывым йол ӱмбаке шогалтыме. Ныл уныкана уло, визымшым вучена. Мо эше пиаллан кӱлеш?».

Ял ныл уреман гынат, ик уремыште 20 пӧрт шинча гын, весыште – икте веле. Ялын рӱдӧ уремышкыже, тудо тыгак Кугу Чарнур маналтеш, пурымаште озавате Надежда Семеевам вашлийна. Тудат пакчажым эрыкта ыле. Шкеже тышке Медведево район Мишкансола гыч марлан толын. «Кугарня» газетым ятыр ий налеш улмаш. «Пенсионерке улам. Тылеч ончыч ялысе кевытыште пашам ыштенам. Пелашем Владимир Игнатьевич Семеев Кужэҥер район администрацийыште ялозанлык пӧлкам вуйлата. Кум эргына уло. Иктыже пырля ила. Тудо районысо «Акашево» агрохолдингыште инженер-механиклан ышта. Ушкалым, ӱшкыжым, кроликым ашнена. 1 гектар пасуна уло. Шудым ямдылена. Ялыштына ваш келшен илена. Кажне ийын шошым субботникыш уремнам тӱзаташ лектына. Тений эше лекме огыл. Ял изижак огыл, но шуэн кодымо сурт-влакат улыт. Теве мемнан ваштареш 20 ий пӧрт шӱлыкан шога. Адакшым тораштак огыл Салтакъял гыч рвезе суртым чоҥа. Тиде моткоч куанле», — ойла Н.Семеева.

Тыгерак пашам ыштен, уныкам куштен, ваш полшен илат Кугу Чарнур ялыште. Шуко вере яллаште вольыкым шагалын ашнат гын, тыште кажне суртышто манме гаяк ушкалым ончат. Шыл, шӧр, торык – чылажат шкеныштын.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: