"Кузе илет, эрвел марий?" рубрик, 2018 ий, Ага тылзын 21-ше кечыже

Шокто, йолташ, тальянкетым, да муралте сай муретым

Статьян авторжо Ирина Степанова

баназовыПошкырт кундемыште палыме эстраде мурызо шуко манын огына керт. Тиде – Полина Итальева, Роза Исламгалиева, Константин Зайнетдинов, Валерий Садретдинов, Сергей Байназов… А эстраде группо эшеат шагалрак. Но «Канде кава» группым чылан гаяк палат. Таче унана – тиде группым погышо да ынде 20 ий тудым вуйлатыше, муро-влакым возышо да шкеак мурышо Сергей Байназов. Мут тудлан пуалтеш.

Айда, йолташ, муралтена, муралтен кушталтена.
Муралтет гын, кушталтет гын, нӧлталалтеш кумылна

Тиде муро мыланем илаш, пашам ышташ полша, тиде — оптимистын мурыжо. Шӱм-чон дене тачат 18 ияш улмем гай веле чучеш, но паспортышто возымо вигак верыш шында. Паспортемат у гына, 45 ийлан уым кучыктышт. Такшым 45 ий шуко огыл, илыш тӱҥалеш веле. Тиде мыланем — икымше кугу лӱмгече. Шеҥгеке ончалман да шоналтыман: чын корно дене кает мо? Кызыт тыгай ийгот — эше вий сита илыш корным вашталташ.
Ешем дене илена Пӱрӧ олаште шке ыштыме суртыштына. Пашам районысо тӱвыра пӧртыштӧ ыштем. Пелашем Эдита Артемовна — БашГУ-н Пӱрӧ оласе филиалыштыже лаборант. Кум йочам ончен куштена. Алексей 16 ияш, марла мутланена, пеш мотор йӱкан, изиж годым мура ыле, но кызыт уке. Но ӱшанена: переходный манме ийгот деч деч вара еще мураш тӱҥалеш. 12 ияш Андрей эргына — футболист, Эрвина тений 1-ше классыш кая, марла мурыктена, но тудо утларакшым кушташ йӧрата, йочасадыште кружокыш коштеш, тӱрлӧ конкурсышто вийжым терга. Йоча-влакым оласе кажне марий концертыш намияш тыршена, еш пайрем годым уна-влак дене «Кандырам» куштена, марий мурым мурена. Икшыве-влак чоныш марий шӱлышым шыҥдараш тыршена. Мутат уке, йоча-влак дене нелылыкат лектеш: иктыже — интернет модыш. Тидын ваштареш чылан пырля кучедалаш кӱлеш. Мый икшыве-влакым тышеч зарядке дене ойыраш тыршем: тӱрлӧ упражненийым ыштена, прессым да тупрӱдым вияҥдена, вуй дене шогыктем, кеҥежым — турник да футбол. Пакча шеҥгелне футбол пасум пырля ыштенна. Телым ече корно вуча.
Мотор Тӧргымдӱр ялем
Шочын-кушкынам Мишкан кундем Тӧргымдӱр ялыште. Ачам Александр Байназович кидпашалан уста иле. Ончыч киномеханик, чоҥышо лийын, а вара школышто завхозлан ыштен. Пеш поро айдеме, баянымат шоктен, мылам возымо мурем-влакымат тӧрлаш полша ыле. Тений январь тӱҥалтышыште ачам ош тӱня дене чеверласыш. Авам Елена Алексеевна ӱмыржӧ мучко фельдшер лийын, кок пошкудо ялыш эмлаш коштын: кеҥежым велосипед, мотоцикл дене, телым — ече дене. Коштмо корныжым шотлен луктат гын, мланде шарым кок гана савырнен дыр. Авамат мураш пеш йӧрата, тудын шондык тич мурыжо уло. Мыйын кочам, ковам-влакат яндар йӱкан лийыныт, тукымыштына гармонист-влакат улыт.
Ава-ачам вич йочам ончен-куштеныт. Юра изам Марий Элыште ила. Тальянкым, гармоньым шокта, чоҥышылан тырша. Таня акам Йошкар-Олаште культпросветучилищыште, вара МарГУ-што тунемын, Краснооктябрьск селаште тӱвыра пӧртыштӧ, школышто пашам ыштен, жапыштыже вич коллективым чумырен, пашажым чот йӧратен шуктен. Кызыт — Москваште ик йочасадыште музыкальный работник. Тудын Юля ӱдыржӧ И.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледж деч вара Москваште Гнесинмыт лӱмеш институтым тунем пытарен, Зыкина лӱмеш ансамбльыште домра дене шокта, тӱня мучко коштыт, ме тудым телевизор дене веле ончена. Александр изамат Йошкар- олаште ила, ик заводышто механиклан ышта. Маргарита акам авамын корныжым тошка, шочмо ялыште медпунктышто тырша. Пайрем годым чумыргена гын, пеш узак мурен-куштен касым эртарена.
«Канде кава»

- Творческий паша верыште ок шого, тиде вет — мыйын киндем. Шкемын юбилеемлан муро книгам луктынам, тушко 40 утла мурым пуртенам, калык муро- влакым чумыренам, сӱаным эртараш «шпаргалке» ямде, у DVD-дискым да МР3 формат дискым луктынам. Но пытартыш жапыште еҥ-влак книгам, дискым шагал налыт, концертышкат ончычсо семын шукын огыт чумырго. Садлан мурызылан илен лекташ тӱрлӧ йӧным кычалман. Южгунам дискотекаш ӱжыт, кеч мый тыгай форматым ом йӧрате, утларакшым концерт дене выступатлаш келша. Пытартыш жапыште марий тамада улам: сӱаным, лӱмгечым эртарена. Сергей Зайнитдинов йолташем баяным шокталта, мый — тальянкам, южгунам пел пайремжым мурыктен-куштыктенак эртарена.
«Канде кава» группышто кызыт нылытын улына: Сергей Зайнитдинов мура да баяным шокта, фонограммым воза; Пошкырт кундем тӱвыран сулло пашаеҥже Римма Исламгалиева да Татьяна Каликаева мурат. Мурена шукыжым мыйын возымо да калык муро-влакым, шлягер-влакымат йоҥгалтарена. Кажне концерт деч вара «Кандырам» куштыктена. Концерт дене кызыт Пошкырт кундемыште гына коштына. Тора корно ок куандаре: арендылан, корнылан, рекламылан шуко окса кӱлеш. Ондакрак шуко вере лийынна: Когалымыште, Нижневартовскышто, Сургутышто, Тюменьыште, Татарстан, Удмуртий да Марий Эл республиклаште, эсогыл – Эстонийыште.
«Канде кава» группо вес ий 20 ийым тема. 20 ийыште 20 утла мурызо вашталтын. Студент-влак, тунем пытарымек, шулдырым налыт. Ешаҥын, тӱрлӧ вере илаш куснат. Нунын дене чӱчкыдын вашлийына, икымше состав гыч рвезе-влак дене еш дене келшена, унала коштына, футбол да теннис дене модына, пайрем-влакым пырля эртарена. Группо дене чылаже 6 DVD дискым, кассете да диск-влакым луктынна. Идалыкыште 100 утла концертым ончыктена.
Кузе муро шочеш?
- Шуко муро корнышто шочын. Ошкылат але машина дене кудалат -тӱрлӧ сем ушыш толеш. Мыйын шонымаште, эн ондак припев мотор, мелодичный лийшаш. Неле мутан огеш кӱл, а калыкын ушеш кодшаш. Куплетшым вара припевлан келыштарет. Мурын моторлыкшым фонограмме почын кертеш. Фонограммым мый шуэнрак шкежат возем. Эше мурылан мутым, семым возаш тыршем, администратор пашамат шуктем, шкеак водитель улам, видеоклипым, диск-влакым чумырем, звукооператор пашамат шуктем. Сомыл шуко. Тӱҥжӧ — чыла тидыже мыланем келша.
Мый кугу сценыш икымше гана 27 ияш веле лектынам. Школ деч вара вигак армийыш каенам, вара Йӱдвел кундемыште пашам ыштенам. Грузчик, чоҥышо лийынам. Тунамак муро-влакым возаш тӱҥалынам ыле, гитар дене йолташем-влаклан муренам. 1999 ийыште муро чер дене чотак «черланышым», Мишкан район Кугу Соказа клубышто йолташем-влак дене «Канде кава» ансамбльым чумырышна. Тудо ийынак Стерлитамак олашке тӱвыра техникумыш тунемаш пурышым да вес ийжылан Бирск оласе РДК-ш методистлан нальыч, тачат туштак тыршем.
Россий эстрадыште пагалыме артистем — Олег Газманов. Мый тыршем изин-изин туддеч примерым налаш. Марий эстрадысе артсит-влакым мый конкурент огыл, коллегылан шотлем, лекше йодыш-влакым эре каҥашен решатлаш тыршем, шолып пашам, шеҥгеч ойлымым ом йӧрате.
Марий Элышке уже 3 ий утла концерт дене миен огынал. Кумыл уло шыжым икмыняр кечылан мияш.
Марий калык дене кугешныман

Марий традиций, йӱла, йылме, фольклорым арален кодаш кӱлеш. Йомдарена гын, калык йомеш. Мый шочмо йылме деч вожылшо еҥым йӧршеш ом умыло. Мӧҥгешла, Юмылан таум ойлем тиде тӱняшке марий лийын шочыктымыжлан. Могай виян мемнан религий, марий йӱла, могай поян мемнан фольклор, тӱрлӧ кундемысе чием, тӱрлӧ сем, философий шонышан куштымаш, могай виян мемнан историй! Ме чыла чытен лектын кертына, вӱма дене пӧртым нӧлтена, сӱан йӱламат кертме семын шуктен шогена, садлан весылан полшен илаш да шочмо калык дене кугешнаш кӱлеш.
Пӱрӧ олаште марий-влакым «Виче марий» марий национально-культурный автономий ушен шога (вуйлатышыже — марий врач Ибашев Дмитрий Ишмаевич). Идалыклан кок гана мемнан паралимпийский чемпион Кирил Михайловын призше лӱмеш ече дене кугу таҥасымашым эртарена. Кажне ийын марий ёлкыш калыкым чумырена, концерт-влакым организоватлена, верысе самодеятельный коллектив, мурызо-влакым ӱжына. Марий Эл гыч толшо артист-влаклан кертме семын полшена.
Теве тыге ила да тыге шона Сергей Байназов. Туддеч шукылан тунемаш лиеш. мурыжо-влак чоныш логалше, шочмо кундемым сагынен шоналташ таратыше улыт. Вучена тугеже «Канде кава» группым шыжым Марий Элыште.
Ирина Степанова.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Войти с помощью: