"Илыш йогын" рубрик, 2018 ий, Сорла тылзын 24-ше кечыже

Садпакча емыж — пел кинде

Статьян авторжо Ирина Ямбаршева

Йошкар-Олаште илыше агроном Константин Алахвердов садым, емыжым да пакчасаскам 25 ий утла ончен кушта. Шке питомникше уло. Тушто тӱрлӧ сорт олмапу, грушо, вишне, сливе, алыча, шемшоптыр, ошшоптыр, пуншоптыр, жимолость, виноград, эҥыжвондо кушкыт. Константин Владимирович Тамбов областьысе Мичуринский ялозанлык академийыште шинчымашым поген, туштак кок ий аспирантурышто тунемын. 2001 ийыште Йошкар-Олашке пӧртылмекыже, уло жапшым чон йодмо пашажлан пӧлеклен, кевытше уло.

Мый тудлан икмыняр йодышым пуышым.

ykTmcfqUABQ- Константин Владимирович, тендан питомникыш толын, шындышаш кушкылым шке гыч ойыраш лиеш мо?

- Уке. Шуко садовод питомникым ончер площадке, оранжерей семын ужеш. Чыным каласаш гын, питомник – ялысе вершӧрыштӧ кушкыл-влакым рат дене шындаш келыштарыме икмыняр сотко але гектар мланде. Тиде участкыште, кӱлеш технологий дене пайдаланен, пушеҥге але вондер-влакым куштат: ӱяҥдат, тӱрлӧ чер деч аралат. Сезон жапыште ик минутымат яра огына шинче. Ятыр гана йӱр йымалнат пашам ышташ логалеш. Кушкыл-влакым питомникыште куштена, вара «Товары для Сада и Дома» кевытыште ужалена.

- Молан моло питомник-влак семын шуко тӱрлӧ сортым огыда темле?

- Юл-Виче кундемыште мланде да игече садоводствылан пешыжак келшыше огытыл. Садлан сортым ойырымо годым моткоч тӱткӧ лийман. Кечывалвел могырышто кызытсе жаплан келшыше, шуко лектышан, чер ваштареш пеҥгыдын шогышо сорт-влакым луктыт. А нине сорт-влак Марий кундемыште илен огыт лек. Садлан ме икмыняр ий кеч-могай сортым тергена, акклиматизацийым да адаптацийым эртарена. Нунын кокла гыч эн виянжым, эн сайжым ойырен налына да еҥ-влаклан темлена.

- Тендан озымда-влак ГОСТ-лан келшен толыт манын ойледа…

- ГОСТ-ым эре шотыш налман. Но кажне сортын ойыртемжылан кӧра олмапун, грушын, вишньын да моло кушкыл-влакын мландымбалсе ужашышт сай игечыштат ӱяҥдыш полшымо денат ГОСТ-ышто возымо нормо марте кушкын огыт шукто. А вожшо стандартлан тӱрыснек келшен толеш. Пытартыш ийлаште мемнан ончен куштымо озым-влак уда огыл лектышым пуат.

- Виноградым шошым веле ужаледа. Тиде мо дене кылдалтын?

- Виноградын одарже (побег) октябрь мучаште веле тӱрыснек шуэш. Октябрьыште виноградым шындаш вараш кодыда. Тудо йӱштыштӧ вожым колтен огеш шукто. Садлан ме виноград росота-влакым шыже мучаште кӱнчен луктына да телым келыштарыме верыште аралена.

- Марий кундемыште олмапу кажне суртышто уло манаш лиеш. Лудшына-влаклан могай сортым шындаш темледа?

- «Мечта», «Китайка золотая ранняя», «Медуница», «Яблочный спас», «Мелба» сорт-влак ондакырак шуыт, сентябрь мучаште — «Штрейфлинг», «Антоновка обыкновенная», «Скала», «Успенское». Олмам март марте аралынеда гын, «Уэлси», «Богатырь», «Северный синап» сорт-влакым шындыза.

- Мутлан, мый тендан деч олмапу вондым налынам, а сортшым монденам. Кузе лияш?

- Культурын да сортын лӱмжым возыман этикеткым кажне кушкылыш пижыктена. Шындыме годым этикеткым, мутат уке, кораҥдеда. Кушкылым заявке почеш налында гын, данный икмыняр ий аралалтеш, ок йом. Специалист-влак дене кутырен келшен, сортым пален налын кертыда. Эн сай йӧн — кушкылым шындымеке, участкыдан схеме шотан планешыже культурым, сортым да шындыме кечым палемдыман але пластик, органический янда этикеткым пеҥгыдын пижыктыман.

- Еҥ-влак черешне ден абрикосымат шындаш тӱҥалыныт…

– Чынжымак, кызыт селекционер-влак тӱрлӧ кундемыште, мландыште да игечыште сайын кушкаш йӧршӧ сорт-влакым луктыт. Но ик районысо почвенно-климатический условийже вес районысо деч йӧршын ойыртемалт кертеш. Кум-вич ийлан ик гана сай лектышым налын кертат гын, пеш йӧра. Тыгай лектышым пуыжо манын, кугу профессионал лийман. А экспериментым кеч-кӧат ыштен ончен кертеш.

К.АЛАХВЕРДОВЫН ойкаҥашыже:

- Августыштак пу-шеҥге-влакым теле жаплан ямдылаш тӱҥалман. Игече йӱран шога гын, кушкыл уэш кушкаш тӱҥалеш. Тыге ынже лий манын, кушкылын вуйжым чывыштал налман, пушеҥге йыр шудым солаш ок кӱл. Кукшо ийыште лышташ жап деч ончыч йоген кертеш. Тыгай годым чӱчкыдынрак пушкыдемдыман, вӱдым шавыман, йырже шудым солыман.

- Августышто вараш шушо сорт ошшоптыр ден шемшоптырым погат. Шушо саскам нигунам вондереш кодыман огыл. Нуно вес ийын шытен лекташ да сай лектышым пуаш чаракым ыштат.

Христина АЛЕКСАНДРОВА.

Комментарий-влак: Але нигӧат комментарийым коден огыл, те икымше лийын кертыда.

Комментарийым ешараш:

Сайтыш пураш: